همایش علمی ـ ترویجی «ایران؛ یک تاریخ و یک فرهنگ چندهزارساله در غرب آسیا» (Irã: Uma História e uma Cultura Milenar na Ásia Ocidental) با حضور جمعی از پژوهشگران ایرانی و برزیلی و با مشارکت دانشگاه فدرال باهیا (UFBA)، مرکز مطالعات و پژوهش‌های جهان عرب و اسلام در باهیا (NEPAI)، دانشکده فلسفه و علوم انسانی این دانشگاه و رایزنی فرهنگی ایران در برزیل، روز پنجشنبه ۲۷ اوت ۲۰۲۶ برابر با ۵ شهریورماه، در سالن اجرو گونسالوس این دانشگاه در شهر سالوادور برگزار شد. به همین مناسبت، گفت‌وگویی با حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا میرجلیلی، رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در برازیلیا و یکی از سخنرانان این همایش، انجام داده‌ایم که مشروح آن را در ذیل می خوانیم؛
حوزه نیوز: با سلام. ابتدا بفرمایید انگیزه اصلی برگزاری این همایش در برزیل چه بود و این ایده چگونه شکل گرفت؟
با سلام. تشکر از فرصتی که در اختیار گذاشتید. ایده اصلی این بود که در فضای دانشگاهی برزیل، شناخت از ایران عمدتاً از مجاری رسانه‌های غربی و روایت‌های تحریف‌شده صورت می‌گیرد؛ حال آنکه ایران تمدنی چندهزارساله با پیشینه عمیق علمی، فرهنگی و عرفانی است. ما در سفارت و با همکاری اندیشمندان برزیلیِ خوش‌نیت، تصمیم گرفتیم چارچوبی علمی و چندرشته‌ای فراهم کنیم تا تاریخ ایران باستان، ایران امروز و پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک منطقه غرب آسیا در یک روز مطرح شود. حاصل این همفکری، همایش «ایران؛ تاریخ و فرهنگی چندهزارساله در غرب آسیا» بود که با استقبال چشمگیر دانشجویان و استادان روبه‌رو شد.
حوزه نیوز: موضوع سخنرانی شما «مفاهیم امامت و ولایت در اندیشه اسلامی؛ مطالعه‌ای کلامی و تاریخی تطبیقی» عنوان شده است. چرا این موضوع را برای مخاطب دانشگاهی برزیلی برگزیدید؟
یکی از سؤالات جدی پژوهشگران آمریکای لاتین، ساختار فکری تشیع و تفاوت آن با سایر جریان‌های فکری اسلامی است. مفاهیم امامت و ولایت، هسته مرکزی کلام شیعی است و فهم آن، درک درست از انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی ایران را نیز ممکن می‌سازد. من تلاش کردم این مباحث را در بستر تاریخ و با زبان تطبیقی و مقایسه‌ای مطرح کنم؛ چراکه مخاطب آکادمیک برزیل، که خود در بستری کاتولیک و الهیاتی زیسته، ظرفیت بسیار خوبی برای فهم مباحث کلامی تطبیقی دارد. تجربه نشان داد وقتی این مفاهیم را با روش علمی و بدون شعار مطرح می‌کنیم، پرسش‌های عمیقی از سوی حاضران مطرح می‌شود.
حوزه نیوز: حضور سفیر جمهوری اسلامی ایران در برازیلیا و جمعی از پژوهشگران دانشگاه علامه طباطبائی و دانشگاه بین‌المللی المصطفی در این همایش، چه پیامی برای دانشگاه فدرال باهیا داشت؟
حضور سفیر محترم کشورمان جناب آقای عبدالله نکونام و سخنرانی درباره جایگاه ایران و روابط با بریکس و برزیل، نشان داد که این همایش صرفاً یک نشست فرهنگی نیست، بلکه بخشی از دیپلماسی تبیینی جمهوری اسلامی ایران در آمریکای لاتین است. همچنین حضور خانم دکتر هانیه ترکیان از دانشگاه بین‌المللی المصطفی و خانم دکتر ماندانا تیشه یار از دانشگاه علامه طباطبائی، پیوند علمی میان حوزه‌های علمیه، دانشگاه‌های ما و مجامع آکادمیک برزیل را به نمایش گذاشت. این نکته را باید تبیین کنم که دانشگاه المصطفی و مراکز وابسته به حوزه علمیه، بازوان علمی ـ تبیینی نظام در عرصه بین‌الملل هستند و حضورشان در چنین محافلی، همان «دیپلماسی علمی» است که رهبر شهید انقلاب اسلامی و رهبری فعلی انقلاب بر آن تأکید دارند.
حوزه نیوز: در این همایش مباحثی درباره زنان ایرانی و «جنگ رسانه‌ای غرب برای رهایی زنان» مطرح شد. این موضوع با چه حساسیتی در فضای برزیل روبه‌رو می‌شود؟
واقعیت این است که پرونده زنان، محور اصلی جنگ رسانه‌ای و روایت‌سازی غرب علیه ایران است. در این همایش نیز دو نشست جداگانه به این موضوع اختصاص داشت؛ دکتر ترکیان با عنوان «جنگی غربی برای آزادی زنان ایرانی؟» و خانم دکتر فرانسیروس کامپوس باربوسا، انسان‌شناس برزیلی، با عنوان «مسئله زنان ایرانی؛ فراتر از هژمونی رسانه‌ای». نکته مثبت این بود که حتی پژوهشگران غیرایرانی نیز به این جمع‌بندی رسیدند که تصویررسانی غرب از زن ایرانی، تصویری انتخابی و ابزاری است و ظرفیت‌های واقعی زن مسلمان ایرانی ـ از حضور علمی، اجتماعی و مدیریتی ـ در روایت غربی نادیده گرفته می‌شود. حضور یک انسان‌شناس برزیلیِ غیرمسلمان که این تحلیل را تأیید می‌کند، برای حاضران بسیار مؤثرتر از سخن ما ایرانی‌ها بود.
حوزه نیوز: سخنرانانی نیز از جریان‌های مقاومت و همبستگی با فلسطین، همچون نمایندگان مؤسسه «ابراسپال» (مؤسسه برزیل-فلسطین) و مرکز «سِبراپاز» (مرکز برزیلی همبستگی با ملت‌ها و مبارزه برای صلح) حضور داشتند. پیوند این جریان‌ها با همایشی با محوریت ایران چیست؟
ایران در قلب جریان مقاومت و همبستگی با ملت فلسطین قرار دارد و این نکته‌ای پنهان‌ماندنی برای فعالان اجتماعی برزیل نیست. سخنرانی‌هایی با عناوینی مانند «ایران و محور مقاومت در برابر استعمار کهن» و «ایران، فلسطین و مبارزات ضداستعماری» نشان داد که ملت برزیل ـ که خود تاریخ مبارزه با استعمار را زیسته ـ روایت ایران را روایتی «مقاومتی» و نه صرفاً «ژئوپلیتیکی» می‌فهمد. این هم‌افق بودن میان روشنفکران و فعالان برزیلی و جمهوری اسلامی ایران، دستاورد راهبردی این‌گونه نشست‌هاست.
حوزه نیوز: ارزیابی شما از اثرگذاری این همایش و افق پیش‌روی دیپلماسی فرهنگی ایران در آمریکای لاتین چیست؟
برزیل با بیش از دویست میلیون نفر جمعیت و بزرگ‌ترین جامعه مسلمان و عرب‌تبار آمریکای لاتین، ظرفیتی راهبردی برای دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی دارد. این همایش با مشارکت دانشگاه فدرال باهیا، هسته مطالعات عرب و اسلام باهیا (NEPAI) و پیشکسوتانی چون پروفسور لیویو سانسونه، نشان داد که بسترهای آکادمیک همکاری موجود است. گام بعدی ما، تبدیل این نشست‌های موردی به همکاری‌های پایدار ـ از جمله کرسی‌های مطالعات ایران‌شناسی، برگزاری دوره‌های زبان فارسی و اعزام پژوهشگر ـ است. تجربه مصطفوی و ظرفیت‌های حوزه‌های علمیه در تربیت مبلغ و پژوهشگر آشنا با زبان‌ها و فرهنگ‌های غربی، سرمایه ارزشمندی برای این مسیر است.
