حجتالاسلام والمسلمین سیدمفید حسینی کوهساری معاون بینالملل حوزههای علمیه کشور، دوشنبه ۱۴ اردیبهشتماه در جمع اساتید و پژوهشگران در نشست علمی، فرهنگی بررسی آخرین ابعاد بینالمللی جنگ رمضان و اولویتهای حوزههای علمیه که در مدرسه عالی فقاهت عالم آلمحمد(ص) برگزار شد، با اشاره به تحولات شتابان عرصه بینالملل، جنگ رمضان را یک حادثه راهبردی و نقطه عطف تاریخی توصیف کرد و اظهار داشت: این رخداد، جهان را وارد مرحلهای تازه با مختصات جدید سیاسی، امنیتی، تمدنی و فکری کرده است.
وی با اشاره به دو محور اصلی بحث، ابراز کرد: در این نشست، از یکسو تحلیلی از آخرین وضعیت عرصه بینالملل با تمرکز بر ابعاد و پیامدهای جنگ رمضان ارائه میشود و از سوی دیگر، خوانشی بینالمللی از منشور حوزه پیشرو و تمدنساز مورد توجه قرار میگیرد؛ زیرا خروجی این دو بحث باید به بازبینی جدی در برنامههای شخصی، سازمانی و راهبردی حوزههای علمیه در عرصه بینالملل بینجامد.
معاون بینالملل حوزههای علمیه با بیان اینکه جنگ رمضان یک پیچ تاریخی واقعی است، یادآور شد: این همان واقعیتی است که رهبر شهید طی سالهای گذشته بارها از آن خبر داده و نسبت به وقوع آن بشارت داده بودند.
وی تصریح کرد: جنگ رمضان تحولات بسیار مهمی را در عرصه بینالملل رقم زده و جهان پیش از این جنگ، با جهان پس از آن کاملاً متفاوت است.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری ادامه داد: فاصله میان پیش از جنگ رمضان و پس از آن، فاصلهای صرفاً زمانی و در حد چند ماه نیست، بلکه فاصلهای تاریخی است.
وی اظهار کرد: امروز با جهانی جدید، با مؤلفهها و مختصات تازه و با فتوحات گسترده در حوزههای مختلف روبهرو هستیم؛ فتوحاتی که در عرصه سیاسی نسبت به جمهوری اسلامی و گفتمان مقاومت، در عرصه مذهبی نسبت به تشیع، در عرصه دینی نسبت به اسلام و در سطح جهانی نسبت به فطرت انسانی و گفتمان انسانیت پدید آمده است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه تأکید کرد: این تحولات را نباید دستکم گرفت و اگر درک نشود که جهان وارد نظمی نوین شده، امکان تصمیمسازی و نقشآفرینی مناسب نیز از دست خواهد رفت.
وی خاطرنشان کرد: در منطقه، این نظم نوین تا حد زیادی شکل گرفته و در مناطق دیگر جهان نیز به تدریج در حال گسترش و تثبیت است.
مسئولیتهای جدید حوزههای علمیه در دوران نظم نوین جهانی
وی با اشاره به اینکه حوزههای علمیه در این شرایط، مسئولیتهایی بهمراتب سنگینتر از گذشته بر عهده دارند، تصریح کرد: حوزههای علمیه به عنوان راهبر انقلاب اسلامی، راهبر گفتمان مقاومت و امروز راهبر یک نظم نوین جهانی، باید از نظر فکری، گفتمانی و راهبردی خود را برای این شرایط تازه آماده کنند.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری افزود: حوزه دیگر نمیتواند با الگوها و ظرفیتهای پیشین به میدان بیاید، بلکه نیازمند بازسازی جدی در نوع نگاه، برنامهریزی، تولید فکر، تربیت نیرو و پاسخگویی به مسائل نوپدید جهانی است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه با استناد به بیانات رهبر معظم انقلاب، چهار مؤلفه اصلی افول و فروپاشی نظام سلطه را اخراج آمریکا از منطقه، زوال رژیم صهیونیستی، پایان نظام تکقطبی و افول تمدن غربی برشمرد و گفت: جنگ رمضان در هر چهار شاخص، یک شتاب جدی و یک گام اساسی ایجاد کرده است.
وی تصریح کرد: آمریکا عملاً دیگر جایگاه گذشته را در منطقه ندارد و حضور آن پس از این تحولات، هرگز به سطح و کیفیت پیش از جنگ رمضان باز نخواهد گشت؛ از سوی دیگر، رژیم صهیونیستی در مسیر زوال قرار گرفته و جهان نیز با سرعت از مدل تکقطبیِ تحت محوریت آمریکا فاصله میگیرد.
وی بیان کرد: امروز در غرب نیز با یکپارچگی پیشین مواجه نیستیم و علاوه بر آمریکا، اتحادیه اروپا نیز به عنوان قطبی مستقلتر از گذشته خودنمایی میکند؛ در کنار آن، قدرتهایی همچون چین، روسیه و هند نیز حضور مؤثر و تعیینکنندهتری یافتهاند.
تغییر موازنه در کشورهای حوزه خلیج فارس
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری، به بررسی تحولات کشورهای حوزه خلیج فارس پرداخت و اظهار کرد: در این منطقه، از یک وابستگی مطلق امنیتی به آمریکا و حضور مستقیم و تعیینکننده واشنگتن عبور کردهایم و در حال ورود به نظمی تازه هستیم.
وی ادامه داد: در این نظم جدید، اتحاد راهبردی کامل برخی کشورهای عربی با آمریکا شکسته خواهد شد و ائتلافهای یکپارچه سابق علیه جمهوری اسلامی نیز دیگر قابل تداوم نیست.
وی با اشاره به تغییر رفتار برخی کشورهای منطقه گفت: کشورهایی مانند قطر، عمان و حتی کویت نشانههایی از فاصلهگیری نسبت به سیاستهای سابق خود نشان دادهاند و دیگر حاضر نیستند مانند گذشته در قالب یک بلوک هماهنگ علیه جمهوری اسلامی عمل کنند.
معاون بینالملل حوزههای علمیه به هزینههای مستقیم و غیرمستقیم همراهی برخی کشورهای منطقه با آمریکا اشاره کرد و گفت: این کشورها در جریان جنگ، خسارتهای جدی در حوزه زیرساختی، اقتصادی، انرژی، ترانزیت، گردشگری و سرمایهگذاری متحمل شدند و همین مسئله آنان را به سمت بازنگری در محاسبات راهبردی سوق داده است.
وی از واگرایی روزافزون در میان کشورهای این منطقه نسبت به آمریکا، رژیم صهیونیستی و جبهه مقاومت سخن گفت و تأکید کرد: جمهوری اسلامی باید این تحول سیاسی، امنیتی را به فرصت اقتصادی تبدیل کند؛ زیرا در صورت مدیریت هوشمندانه، این وضعیت میتواند به یک تحول پایدار منطقهای در راستای تمدن نوین اسلامی منجر شود.
تمدن نوین اسلامی بدون ضلع اقتصادی محقق نمیشود
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با اشاره به این نکته که ورود به مقوله تمدنسازی بدون توجه به اقتصاد ممکن نیست، تصریح کرد: اگر بخواهیم درباره تمدن نوین اسلامی سخن بگوییم، دیگر نمیتوان صرفاً به حوزههای سیاسی، امنیتی، معرفتی و فرهنگی بسنده کرد؛ بلکه باید برای ضلع اقتصاد در منطقه و جهان اسلام نیز فکری اساسی صورت گیرد.
وی اظهار کرد: تحقق تمدن، نیازمند طراحی ساختارهای پایدار اقتصادی در سطح جهان اسلام است و حوزههای علمیه نیز باید در این زمینه نقشآفرینی معرفتی و نظری جدیتری داشته باشند.
وی با اشاره به تحولات جبهه مقاومت، یادآور شد: جبهه مقاومت از مرحله بازدارندگی پدافندی عبور کرده و امروز به مرحله تعیینکنندگی رسیده است؛ مقاومت دیگر صرفاً اثرگذار نیست، بلکه در معادلات منطقه عنصر تعیینکننده است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه خاطرنشان کرد: جبهه مقاومت از شبکه دفاعی عبور کرده و امروز در حال تجربه رویکرد تهاجمی در چارچوب جنگ منطقهای است، افزون بر این، مقاومت از مرزهای منطقهای نیز فراتر رفته و در حال ورود به ساحتهای جدیدی از مقاومت جهانی است.
وی پنج تحول مهم در این زمینه را برشمرد و ادامه داد: از جمله آنها میتوان به انسجام عملیاتی کمنظیر میان اجزای جبهه مقاومت، توسعه جنگ از سطح نظامی به سطح منطقهای، تبدیل جنگ به یک جنگ کاملاً ترکیبی، انسجام بینظیر میدان و افکار عمومی در جبهه مقاومت و شکلگیری جبههبندی جدید مقاومت در سطح جهانی اشاره کرد.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با اشاره به اینکه جنگ امروز دیگر صرفاً جنگ نظامی نیست، خاطرنشان کرد: امروز با یک جنگ کاملاً ترکیبی مواجه هستیم که در آن ابعاد اقتصادی، رسانهای، شناختی، سیاسی و امنیتی به صورت همزمان فعال است.
وی با انتقاد از ضعف جبهه مقاومت در حوزه جنگ شناختی، تصریح کرد: در این عرصه، جای فعالان فکری، معرفتی و رسانهای ما به شدت خالی است؛ جبهه مقاومت هنوز در جنگ شناختی به سازمانیافتگی لازم نرسیده، عناصر یکدیگر را بهخوبی نمیشناسند، شبکهسازی جدی صورت نگرفته و تقسیم کار و نقشه عملیاتی منسجم وجود ندارد.
وی تأکید کرد: هر بخش از جبهه مقاومت در حوزه شناختی و رسانهای به صورت جداگانه عمل میکند، در حالی که این عرصه نیازمند قرارگاهسازی، هماهنگی و عملیات سریع و مشترک است.
وی با تحلیل وضعیت ایالات متحده پس از جنگ رمضان، تأکید کرد: آمریکا در منطقه از دوران هژمونی و سلطه بلامنازع عبور کرده و امروز در حال تجربه یک عقبنشینی مدیریتشده است.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری اظهار کرد: نه تنها آمریکا دیگر هژمون منطقه نیست، بلکه در عمل جمهوری اسلامی به عنصر برتر و تعیینکننده تبدیل شده است.
وی افزود: اعتبار بازدارندگی نظامی و امنیتی آمریکا در منطقه بهشدت آسیب دیده و ناتوانی این کشور در مدیریت بحران، حتی متحدانش را نیز دچار تردید و سرخوردگی کرده است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه همچنین به انزوای بیسابقه آمریکا در سطح بینالمللی اشاره کرد و یادآور شد: بسیاری از کشورهای اروپایی بهصراحت اعلام کردند که حاضر نیستند از خاک، آسمان یا ظرفیتهای خود برای جنگ علیه ایران استفاده شود و این امر، نشانهای روشن از شکاف جدی در جبهه غرب است.
رژیم صهیونیستی در بحران بقا
وی تأکید کرد: رژیم صهیونیستی از مرحله ادعای برتری و پروژه عادیسازی روابط با کشورهای منطقه، به مرحله بحران وجودی و بقا رسیده است.
وی با بیان اینکه رژیم صهیونیستی امروز در یک مسیر فرسایشی و زوال راهبردی قرار گرفته و این روند بازگشتناپذیر است، تصریح کرد: شکسته شدن دکترین پدافندی این رژیم، فعال شدن جبهههای متعدد علیه آن، تشدید بحرانهای داخلی، شکلگیری نفرت جهانی و به حاشیه رفتن روند عادیسازی روابط، همگی از نشانههای این وضعیت تازه است.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری ابراز کرد: امروز دیگر مسئله اصلی این نیست که رژیم صهیونیستی چگونه گسترش مییابد، بلکه پرسش اصلی این است که اساساً آیا خواهد توانست به بقای خود ادامه دهد یا خیر.
وی به تحولات جهان اسلام اشاره کرد و گفت: در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله پاکستان، عراق، بنگلادش، هند و برخی دیگر از مناطق، از مرحله انفعال و نظارهگری عبور کردهاند و امروز با نوعی بیداری اسلامی جدید و در برخی موارد با یک بعثت اسلامی روبهرو هستیم.
وی تأکید کرد: این بیداری جدید، به مطالبهای عمومی علیه نخبگان و حاکمیتها تبدیل شده و فشار افکار عمومی برای اتخاذ مواضع روشنتر و فعالتر در قبال جبهه مقاومت و تحولات منطقه در حال افزایش است.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری این وضعیت را زمینهای برای همگرایی تمدنی در جهان اسلام دانست و ابراز کرد: جمهوری اسلامی باید از این فرصت برای بازتعریف روابط خود با کشورهای مهم اسلامی بهره گیرد.
معاون بینالملل حوزههای علمیه به برخی تحرکات دیپلماتیک و راهبردی جمهوری اسلامی در جهان اسلام اشاره کرد و گفت: در این مقطع، تعاملات مهمی با کشورهایی مانند پاکستان، ترکیه و مصر شکل گرفته است.
وی درباره پاکستان اظهار کرد: این کشور با وجود پیوندهای امنیتی و نظامی با عربستان، در این مقطع وارد سطح تازهای از همسویی با جمهوری اسلامی شده و بخشی از تهدیدات بالقوه از سمت مرزهای شرقی نیز کاهش یافته است.
وی تصریح کرد: این تحولات نشان میدهد جمهوری اسلامی وارد فاز جدیدی از ارتباط با جهان اسلام شده و اگر این روند با حکمت و تدبیر ادامه یابد، میتواند به همسوییهای مهمتری منجر شود.
تمدن نوین اسلامی، پروژهای فراملی و چندکشوری
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری با تأکید بر اینکه تمدنسازی با تکیه بر یک کشور امکانپذیر نیست، تصریح کرد: اگر از تمدن نوین اسلامی سخن میگوییم، باید بدانیم که تمدن، ماهیتی فراملی دارد و نیازمند شبکهای از کشورهای همسو و همافق است.
وی خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی باید نسبت خود را با کشورهای مهم دنیای اسلام از جمله پاکستان، ترکیه، اندونزی، عراق، عربستان، هند، بنگلادش و دیگر کشورهای اثرگذار روشن کند و آنها را دستکم از سطح خصومت و تقابل خارج سازد تا بستر همگرایی تمدنی فراهم شود.
وی با تمرکز بر منشور حوزه پیشرو و تمدنساز، ابراز کرد: این منشور در ماهیت خود یک سند کاملاً بینالمللی، جهانی و تمدنی است.
وی اظهار کرد: از پنج عنصر هویتساز مطرحشده در این منشور، دستکم دو عنصر بهصورت مستقیم ماهیت بینالمللی دارند؛ یکی اینکه حوزه خط مقدم مقابله با نظام استکبار معرفی شده و دیگر اینکه حوزه، مأمور به تمدنسازی است.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری ادامه داد: حتی در سه عنصر دیگر این منشور نیز نگاه جهانی و فراملی کاملاً آشکار است و حوزه در آن بهعنوان نهادی با افق فراتر از مرزهای جمهوری اسلامی تعریف شده است.
وی با اشاره به بسامد بالای واژگان و مضامین جهانی و بینالمللی در این منشور، خاطرنشان کرد: در این سند، دهها بار از مفاهیم مرتبط با استعمار، صهیونیسم، امت اسلامی، دخالت خارجی، جبهه استکبار، جهان اسلام و دیگر مفاهیم فراملی سخن به میان آمده که نشاندهنده جهتگیری روشن آن است.
معاون بینالملل حوزههای علمیه سپس به تشریح ابعاد پنجگانه این منشور پرداخت و ادامه داد: در بخش نخست، حوزه به عنوان مرکز علمی برونگرا با تخصصهای معین معرفی شده که این امر، به معنای ضرورت مرجعیت علمی جهانی، تولید علم در تراز بینالمللی، تحول علمی آیندهنگر و پاسخگویی به نیازهای بشر امروز است.
وی تأکید کرد: در بخش دوم، حوزه مرکز تربیت نیروهای مهذب و کارآمد برای تبلیغ و هدایت دینی و اخلاقی جامعه معرفی میشود که در سطح کلان، ناظر به تربیت مجاهدان فرهنگی برای رسالت جهانی تبلیغ مبین است.
وی تصریح کرد: در عرصه سوم، حوزه خط مقدم تقابل با تهدیدهای جهانی دانسته شده و بر تقویت جبهه مقاومت، روشنگری جهانی، بسیج مستضعفان، خنثیسازی توطئههای دشمنان و جهاد همهجانبه برای تحقق اسلام ناب تأکید شده است.
وی یادآور شد: در عرصه چهارم، حوزه پشتیبان نظام جمهوری اسلامی معرفی شده و در همین چارچوب نیز نگاه بینالمللی در وظایف آن کاملاً مشهود است؛ درپنجمین عرصه نیز حوزه به عنوان مرکز و قله نوآوری تمدنی و آیندهنگری جمهوری اسلامی شناخته میشود که مستلزم نظریهپردازی، طراحی الگو و رصد مستمر تحولات جهان اسلام و عرصه بینالملل است.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری تأکید کرد: بر اساس این منشور، حوزههای علمیه باید در سه سطح چشمانداز، مأموریت و راهبرد، دست به بازبینی جدی بزنند.
وی ابراز کرد: چشمانداز حوزه باید بینالمللیتر شود، رسالتهای آن متناسب با تحولات جهان اسلام و نظم جدید بازتعریف شود و راهبردهای آن نیز بهروز و تمدنی طراحی گردد.
وی خاطرنشان کرد: این بازسازی باید در سطوح گفتمانی، نهادی و میدانی صورت گیرد، در سطح گفتمانی، نیازمند مفاهیمی مانند تمدن نوین اسلامی، امتسازی، هویت پیوسته تاریخی حوزه، روزآمدی در مرزهای تحولات جهانی و الگوی اسلامخواهی جهانی هستیم. در سطح نهادی و میدانی نیز باید ساختارهای علمی، تربیتی، رصدی، رسانهای و ارتباطی متناسب با این افق شکل گیرد.
معاون بینالملل حوزههای علمیه با بیان اینکه امروز حتی طلبهای که برای تبلیغ به یک روستای دورافتاده اعزام میشود نیز باید دارای نگاه بینالمللی باشد، گفت: مخاطب امروز، حتی در دورترین نقاط کشور، پرسشهایی جهانی دارد و از طریق شبکههای اجتماعی با مسائل و شبهات فراملی مواجه است؛ بنابراین پاسخگویی به او نیز نیازمند فهمی جهانی، روزآمد و هوشمندانه است.
وی بر ضرورت مطالعه عمیق و اجتهادی بیانیه گام دوم انقلاب و منشور حوزه پیشرو و تمدنساز تأکید کرد و آن را از ضرورتهای جدی مسیر علمی و تمدنی حوزه دانست.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی کوهساری خطاب به طلاب و نخبگان حوزوی خاطرنشان کرد: اگر نوع طلبگی، نحوه درس خواندن و افقگذاری علمی ما همچنان مانند ۱۰ سال قبل باقی بماند، دچار خطای راهبردی شدهایم؛ زیرا امروز با یک پیچ تاریخی و یک مواجهه تمدنی روبهرو هستیم و این وضعیت، تحول در نگاه، محتوا، ساختار و برنامهریزی را اجتنابناپذیر کرده است.
