در شهر «مونفالکونه» واقع در استان گوریتسیا در شمالشرق ایتالیا، پس از تعطیلی سه مسجد به دلیل نداشتن مجوز رسمی کاربری مذهبی، جامعه مسلمانان این شهر از داشتن محل رسمی برای اقامه نماز جماعت محروم شد؛ موضوعی که طی سالهای اخیر به یکی از پروندههای بحثبرانگیز سیاسی و حقوقی در این منطقه تبدیل شده است.
تعطیلی مساجد و کشمکش حقوقی
مسلمانان این شهر که جمعیت قابل توجهی از آنان را مهاجران بنگلادشی تشکیل میدهند، پیشتر در ساختمانهای استیجاری که به مراکز نماز تبدیل شده بود، عبادت میکردند. با این حال، مدیریت شهری به رهبری «آنا ماریا چیزینت» (Anna Maria Cisint)، شهردار سابق مونفالکونه و عضو حزب راستگرای «لگا» که اکنون نماینده پارلمان اروپا است، این مراکز را به دلیل «تغییر غیرقانونی کاربری» تعطیل کرد.
پرونده به دادگاههای اداری کشیده شد. اگرچه در اصول کلی، حق مسلمانان برای برخورداری از مکان عبادت مورد تأیید قرار گرفت، اما در نهایت احکام قضایی بر ممنوعیت تغییر کاربری این ساختمانها تأکید کرد و عملاً سه مرکز نماز بسته شد.
ورود کلیسا برای حل بحران
در آغاز ماه مبارک رمضان، مسلمانان مونفالکونه خواستار مکانی برای برگزاری نمازهای جمعی شدند. در اقدامی قابل توجه، دو کشیش کاتولیک با هماهنگی اسقف گوریتسیا، فضاهای وابسته به کلیسا را در اختیار آنان قرار دادند.
این اقدام همزمان با آغاز دوره «چله بزرگ» مسیحیان (Lent) و ماه رمضان صورت گرفت؛ دو مناسبت مهم دینی که امسال بهطور همزمان آغاز شدهاند.
برنامهریزی برای اقامه نماز رمضان
بر اساس توافق صورتگرفته، مسلمانان میتوانند در روزهای جمعه تا عید فطر، که پایان ماه رمضان را رقم میزند، برای چند ساعت از فضای کلیسا استفاده کنند. همچنین این مکان برای هفت تا هشت گردهمایی شبانه در طول ماه مبارک در دسترس خواهد بود.
دو کشیش برگزارکننده این طرح، با صدور پیامی مشترک تأکید کردند: «آرزومندیم روحیه احترام متقابل و توجه به دیگری تقویت شود و ترسها و بیاعتمادیها کنار گذاشته شود.»
زمینه اجتماعی و سیاسی ماجرا
مونفالکونه با جمعیتی حدود ۳۰ هزار نفر، یکی از بالاترین درصدهای مهاجران در ایتالیا را دارد؛ بیش از ۹ هزار نفر از ساکنان آن مهاجر هستند که بسیاری از آنان در شرکت کشتیسازی «فینکانتیهری» (Fincantieri) یا شرکتهای پیمانکار وابسته به آن فعالیت میکنند.
افزایش سریع جمعیت مهاجر در سالهای اخیر، تغییرات اجتماعی و فرهنگی گستردهای در این شهر ایجاد کرده و موضوع تأمین خدمات عمومی، مدارس، مسکن و همزیستی فرهنگی را به مسئلهای جدی در عرصه سیاسی محلی تبدیل کرده است.
در چنین فضایی، اقدام کلیسای کاتولیک برای در اختیار گذاشتن فضای عبادت به مسلمانان، بازتاب گستردهای یافته و از سوی برخی بهعنوان نشانهای از رویکرد متفاوت نهادهای مذهبی نسبت به مسئله همزیستی دینی ارزیابی شده است.
ماجرای مونفالکونه، اگرچه در ظاهر موضوعی محلی به نظر میرسد، اما بازتابی از چالشهای گستردهتر اروپا در مواجهه با حقوق دینی مسلمانان و نحوه مدیریت تنوع مذهبی در جوامع غربی به شمار میرود؛ جایی که گاه محدودیتهای اداری و سیاسی، حق اولیه عبادت را به مسئلهای مناقشهبرانگیز تبدیل میکند.
