با وجود اعلام رسمی بغداد مبنی بر بازگشت کامل حاکمیت میدانی عراق پس از خروج نیروهای ائتلاف آمریکایی و تأکید بر توانایی این کشور برای کنترل نوار مرزی با سوریه، هسته‌های گروه تروریستی داعش بار دیگر با حملات برق‌آسا و عملیات نفوذ پراکنده، مناطق صحرایی در استان‌های الانبار و صلاح‌الدین را به حرکت درآورده‌اند.
براساس گزارش روزنامه «الاخبار» لبنان، محافل امنیتی در بغداد بر این باورند که این تحرکات فراتر از فعالیت صرفاً گرگ‌های تنها است و ممکن است نشانه‌ای از بهره‌برداری پنهان سیاسی از این گروه باشد. هسته‌های داعش از گستردگی جغرافیایی بادیه الانبار در غرب عراق و پیچیدگی نوار مرزی این کشور با سوریه برای ایجاد پناهگاه در میان دره‌های عمیق استفاده می‌کنند.
ارزیابی‌های میدانی نشان می‌دهد تأمین امنیت چنین مناطق گسترده و بازی صرفاً با استقرار نظامی سنتی امکان‌پذیر نیست، بلکه به برتری فنی و اطلاعاتی مستقل نیاز دارد. از جمله استفاده کامل از سامانه‌های پایش حرارتی، شناسایی پهپادی و پوشش مستقیم راداری تا تحرکات مشکوک پیش از نفوذ به مناطق مسکونی شناسایی و مهار شوند.
بغداد تهدید داعش را اولویت نخست نمی‌داند
در مقابل، نهاد امنیتی رسمی عراق از شدت این تحرکات می‌کاهد. «سعد معن»، رئیس هیئت رسانه‌ای امنیتی عراق، تأکید می‌کند که داعش دیگر نخستین تهدید امنیتی یا خطر شماره یک این کشور محسوب نمی‌شود.
او در گفت‌وگو با روزنامه «الاخبار» می‌گوید: تهدید تروریستی این گروه در مقایسه با دیگر چالش‌های امنیتی به‌وضوح کاهش یافته است.
معن همچنین اعلام می‌کند که شمار عناصر باقی‌مانده داعش در عراق، بسیار اندک است و از چند ده نفر فراتر نمی‌رود. عناصری که در مناطق دورافتاده تحت تعقیب هستند و از نظر اطلاعاتی در محاصره قرار دارند.
او تأکید می‌کند که نیروهای امنیتی عراق اکنون از کفایت و توانایی کامل برای مقابله با داعش و مدیریت مستقل پرونده امنیتی برخوردارند. حملات هوایی اخیر علیه هسته‌های داعش در مناطق صحرایی عراق با تلاش، شناسایی و اطلاعات ۱۰۰ درصد عراقی انجام شده است.
شکاف‌های جغرافیایی؛ نقطه ضعف در مرزهای غربی
با این حال، این اطمینان‌بخشی‌ها وجود برخی شکاف‌های امنیتی را که هسته‌های داعش از آنها برای یادآوری حضور خود استفاده می‌کنند، منتفی نمی‌کند.
«رأفت الکنعان» عضو شورای عراق برای امور امنیتی می‌گوید که مناطق باز در امتداد مرز میان استان‌های الانبار و نینوا با استقرار نیروهای امنیتی تأمین شده‌اند. اما خطرات جدی ناشی از سوءاستفاده داعش از برخی شکاف‌های پیچیده جغرافیایی همچنان وجود دارد.
او به حادثه اخیر در صحرای راوه در استان الانبار اشاره می‌کند. جایی که انفجار یک بمب کنار جاده‌ای در مسیر گشتی ارتش عراق به شهادت دو نیروی نظامی و زخمی شدن سه نفر دیگر انجامید.
الکنعان هشدار می‌دهد که خطر همچنان نیروهای امنیتی عراق را تهدید می‌کند و این مسئله نیازمند مقابله‌ای گسترده‌تر و انعطاف‌پذیرتر است.
کاهش ۸۰ درصدی حملات؛ اما زنگ خطر همچنان به صدا درآمده است
هرچند این حملات از نظر نظامی محدود هستند و نرخ کلی عملیات داعش نسبت به سال‌های گذشته بیش از ۸۰ درصد کاهش یافته است، تحلیلگران آنها را زنگ هشداری زودهنگام درباره اقداماتی می‌دانند که هسته‌های این گروه ممکن است در استان‌های شمالی و غربی عراق انجام دهند.
به باور این تحلیلگران، هدف از چنین اقداماتی می‌تواند پراکنده کردن توان امنیتی عراق و ایجاد این تصور باشد که پس از خروج نیروهای خارجی، خلأ امنیتی در عراق شکل گرفته است.
در همین زمینه، یک منبع امنیتی ارشد عراقی به روزنامه «الاخبار» می‌گوید که فرمانده کل نیروهای مسلح عراق بلافاصله پس از تکمیل خروج نیروهای ائتلاف آمریکایی، دستور داده است مرزها به‌طور کامل تحت کنترل قرار گیرند، شکاف‌های مرزی بسته شوند و برای آغاز عملیات امنیتی گسترده با هدف تأمین امنیت مناطق دورافتاده و مشکوک آمادگی ایجاد شود.
این منبع همچنین از انجام مقدمات برای سفر احتمالی «علی الزیدی»، نخست‌وزیر عراق به دمشق خبر می‌دهد. سفری که قرار است در آن پرونده امنیتی به‌ویژه با توجه به افزایش سطح تهدیدها در دو سوی مرز عراق و سوریه، مورد بررسی قرار گیرد.
الانبار: مرزها با مشت آهنین تحت کنترل است
«سعد غازی المحمدی»، رئیس کمیته امنیت و دفاع شورای استان الانبار نیز بر آمادگی نیروهای محلی و فدرال تأکید می‌کند.
او به روزنامه «الاخبار» می‌گوید: همزمان با خروج نیروهای ائتلاف آمریکایی، وضعیت امنیتی در استان الانبار بسیار خوب و کاملاً تحت کنترل است. نوار مرزی امروز با مشت آهنین در اختیار نیروهاست. سیم‌های خاردار، خندق حائل، دوربین‌های حرارتی، نیروهای مرزبانی و نیروهای پشتیبان ارتش و پلیس در آن مستقر هستند.
المحمدی همچنین از ادامه عملیات پیشگیرانه توسط نیروهای مبارزه با تروریسم و مبارزه با مواد مخدر خبر می‌دهد و می‌گوید که وضعیت داخل شهرها نیز بسیار خوب است و پلیس کنترل امور را در دست دارد. ضمن آنکه میزان جرایم نیز به شکل محسوسی کاهش یافته است.
او می‌افزاید: ما تسلیحات پیشرفته و نیروهای پشتیبانی مانند نیروهای واکنش سریع و یگان‌های حفظ نظم را در اختیار داریم. همچنین برنامه‌های دقیقی برای پشتیبانی از نیروهای امنیتی، حفاظت از زیرساخت‌ها و تأمین تجهیزات فنی پس از تخصیص بودجه مالی، داریم.
اتهام بهره‌برداری سیاسی از تحرکات داعش
در مقابل، «محمد الخالدی»، سیاستمدار عراقی، تحرکات اخیر هسته‌های تروریستی داعش را به دستورکارها و منافع سیاسی برخی طرف‌های بانفوذ مرتبط می‌داند.
او در گفت‌وگو با روزنامه «الاخبار» معتقد است که تحرکات اخیر داعش از منازعه سیاسی داخلی و منطقه‌ای جدا نیست، بلکه طرف‌ها و نیروهای سیاسی در پشت آن قرار دارند که تلاش می‌کنند از کارت تنش امنیتی برای انباشت منافع خاص خود استفاده کنند.
الخالدی می‌گوید که داعش در شکل کنونی خود از نظر نظامی قادر نیست تغییر میدانی قابل‌توجهی ایجاد کند یا مراکز حیاتی عراق را تهدید کند. با این حال به گفته او، حفظ تحرکات محدود این گروه در الانبار و صلاح‌الدین می‌تواند با هدف ارسال پیام‌های فشار در مقطعی حساس انجام شود.
او این اهداف را شامل به تعویق انداختن برخی استحقاقات سیاسی، ایجاد مانع بر سر راه پروژه‌های سرمایه‌گذاری و توسعه‌ای یا ایجاد توجیه برای تحمیل ترتیبات امنیتی جدید می‌داند. ترتیباتی که به گفته وی می‌تواند در خدمت برخی نیروهای سیاسی و به زیان حاکمیت و ثبات میدانی عراق باشد.
