گزارشی که در ژانویه ۲۰۲۰ توسط روزنامه دیلی میل منتشر شد، نشان داد که مسلمانان در بریتانیا، سریع‌ترین رشد و پررونق‌ترین گروه مذهبی در مقایسه با مسیحیان و پیروان سایر ادیان هستند. این گزارش بر اساس آمارهای منتشر شده توسط دفتر ملی آمار بریتانیا (Office for National Statistics) و به عنوان بخشی از پروژه تحقیقاتی دولت برای شناسایی اقلیت‌ها و گروه‌های قومی کشور تهیه شده است.
همچنین بخوانید: مسلمانان اروپا؛ قسمت ششم (سوئد)
رشد جمعیت مسلمانان
طبق این گزارش، تعداد مسلمانان در بریتانیا از ۲.۷ میلیون نفر در سال ۲۰۱۱ (۴.۷ درصد جمعیت کل) به ۳.۱۳ میلیون نفر در سال ۲۰۱۶ (۵.۶ درصد جمعیت) افزایش یافته است. این بدان معناست که جمعیت مسلمانان تنها در پنج سال حدود ۱۶ درصد رشد داشته است. دفتر ملی آمار دلیل این افزایش را توضیح نداده، اما گزارش‌های دیگر حاکی از گرویدن قابل توجه بریتانیایی‌ها به اسلام در سال‌های اخیر است.
این آمارها با خشم جناح راست افراطی و جریان‌های پوپولیستی در بریتانیا مواجه شد. این گروه‌ها با ترس از نفوذ فزاینده اسلام، که آن را تهدیدی برای قدرت و ثبات اروپا می‌دانند، زنگ خطر را به صدا درآوردند. با وجود این نگرانی‌ها، جامعه مسلمانان بریتانیا از نظر نفوذ مالی، حضور سیاسی و توانایی ادغام، یکی از قوی‌ترین جوامع در اروپا محسوب می‌شود.
روابط تاریخی دیرینه
تاریخ روابط مسلمانان و بریتانیا به قرون وسطی و دوران جنگ‌های صلیبی (قرن ۱۱ تا ۱۴) بازمی‌گردد. در آن زمان، تصویر مسلمانان به شدت تحریف شده بود و مسیحیان آن‌ها را «ساراسن» می‌نامیدند. ایده دین الهی اسلام تا پایان قرن پانزدهم در ذهن اروپاییان جای نگرفت.
در قرن ۱۶، ملکه الیزابت اول سیاست درهای باز را در قبال جهان اسلام اتخاذ کرد. این سیاست که تا حدی در اعتراض به پاپ پیوس پنجم صورت گرفت، شامل برقراری روابط تجاری و اتحادهای سیاسی با قدرت‌های اسلامی آن زمان مانند مراکش، امپراتوری عثمانی و ایران بود. این اقدامات، آغازگر مراحل اولیه ادغام و همزیستی میان مسلمانان و امپراتوری بریتانیا بود.
مهاجرت پس از جنگ جهانی دوم
پس از جنگ جهانی دوم، بریتانیا به یکی از مقاصد اصلی مهاجرت مسلمانان از آسیا، خاورمیانه و شمال آفریقا تبدیل شد. امروزه تعداد مسلمانان به بیش از ۳.۱۳۸ میلیون نفر رسیده است که عمدتاً در صنایع فلزات سنگین و تجارت مشغول به کارند و عده‌ای نیز به مشاغل پزشکی، مهندسی و آموزش روی آورده‌اند.
به تعبیر نویسنده بریتانیا آزادترین مدل در اروپا برای مسلمانان در راستای انجام شعائر دینی خود محسوب می‌شود. اگرچه اسلام هنوز دین رسمی شناخته نمی‌شود، اما مسلمانان اجازه دارند در هر زمان و در اماکن تعیین شده به عبادت بپردازند. ساخت مسجد، پوشیدن لباس اسلامی و ذبح طبق قوانین شرعی بدون محدودیت‌های موجود در بسیاری از پایتخت‌های اروپایی مجاز است.
روزنامه‌نگار مصری، السید عبدالفتح، که پنج سال در لندن اقامت داشت، بریتانیا را به دلیل آزادی نسبی در انجام مناسک دینی، کشوری محبوب برای مسلمانان توصیف می‌کند. او اشاره کرد که همسرش که با حجاب در دانشگاه لندن تحصیل می‌کرد، با حداقل آزار و اذیت (آن هم از سوی راست‌گرایان افراطی) مواجه بود؛ امری که در کشورهایی مانند ایتالیا و فرانسه کمتر دیده می‌شود.
لندن؛ پایتخت اقتصاد اسلامی
رویکرد خاص بریتانیا در پذیرش اقلیت‌ها و اعطای آزادی نسبی، بازگشت‌های سیاسی و اقتصادی قابل توجهی برای لندن به همراه داشته است. این شهر با جذب سرمایه‌گذاری در اقتصاد اسلامی، به پایتخت این حوزه تبدیل شده است. از سال ۲۰۱۵، بانک‌ها خدمات مالی اسلامی ارائه می‌دهند و تعداد موسسات مالی مطابق با قوانین اسلامی به بیش از ۲۰ مورد رسیده است.
مسلمانان بریتانیا در زندگی سیاسی کشور نیز حضوری فعال دارند. در انتخابات ۲۰۱۹، ۱۸ نماینده مسلمان وارد مجلس عوام شدند که نسبت به دوره قبل (۲۰۱۷) افزایش نشان می‌دهد. حزب کارگر به تنهایی ۳۳ نامزد مسلمان معرفی کرد و حزب محافظه‌کار نیز ۲۲ نامزد مسلمان داشت. شهردار کنونی لندن، صادق خان، اولین مسلمان در مقام شهردار یک پایتخت اروپایی است.
چالش‌های اجتماعی و تفرقه
با این حال، جامعه مسلمانان بریتانیا با چالش‌های اجتماعی متعددی از جمله پراکندگی و عدم وحدت فرهنگی و ایدئولوژیک روبرو است. نبود قانون احوال شخصیه مبتنی بر اصول اسلامی و همچنین مشکلات در ازدواج، طلاق و ارث، از دیگر موانع ادغام محسوب می‌شود. نرخ بالای بیکاری و مشکلات آموزشی و بهداشتی نیز به این چالش‌ها دامن می‌زند.
نفرت‌پراکنی و اسلام‌هراسی
با وجود پذیرش نسبی، اسلام‌هراسی و نفرت‌پراکنی همچنان یک مسئله جدی است. آمارها نشان می‌دهد که بیش از نیمی از جرایم نژادپرستانه در بریتانیا مسلمانان را هدف قرار می‌دهد. نماینده مسلمان پارلمان، زارا سلطانا، اشک‌ریزان از دریافت پیام‌های توهین‌آمیز و تهدیدآمیز به دلیل اعتقادات مذهبی‌اش سخن گفته است. این پدیده پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ شدت گرفت و به گفته بسیاری، تبدیل به یک “سردرد مزمن” برای مسلمانان بریتانیا شده است.
