مقاله سعید خلیلویچ، عضو شورای مؤسس مرکز علوم دینی «قم» در بلگراد که دکترای خود را از دانشگاه بینالمللی «المصطفی» در شهر قم دریافت کرده، با موضوع بحران استحاله فرهنگی در بالکان، در تاریخ ۳ دسامبر ۲۰۲۵ در روزنامه صربستانی «پولیتیکا» منتشر شد.
روزنامه «پولیتیکا» قدیمیترین روزنامه منطقه بالکان به شمار میرود که از سالهای آغازین سده بیستم در بلگراد منتشر میشود. مقاله خلیلویچ در بخش «دیدگاهها» به چاپ رسیده است؛ بخشی که به انتشار مقالات تألیفی و انتقادی مسئولان سیاسی و رسانهای و استادان دانشگاهی صربستان اختصاص دارد.
خلیلویچ در این مقاله هشدار میدهد که تداوم بیثباتی سیاسی در صربستان و منطقه بالکان، فرایند تغییرات بنیادین هویتی و استحاله فرهنگی و تاریخی اقوام این منطقه را با سهولت و شتاب بیشتری به پیش میبرد.
به گفته او، محیطی که در ابعاد سیاسی و اجتماعی دچار آسیب شده است، غالباً توان و فرصت فعالسازی ظرفیتها و ذخایر معرفتی فرهنگ بومی خود را برای مواجهه خلاقانه با چالشهای نظری و بازسازی آنها متناسب با نیازهای خویش از دست میدهد.
این پژوهشگر مرکز علوم دینی «قم» در بلگراد خاطرنشان میکند که در چنین شرایطی، نظریهها و علوم انسانی و اجتماعی جدید که در پی مرجعیت و غلبه سیاسی و اقتصادی اروپای غربی به جوامع آسیبدیده بالکان راه یافتهاند، بهسادگی میتوانند بنیانهای معرفتی پنهان خود را از حالت خفا به عرصه ظهور آورده و از حاشیه به متن فرهنگ بالکان منتقل شوند؛ امری که رویکردهای کاملاً تازهای در فهم هستی و انسان در این منطقه پدید خواهد آورد.
خلیلویچ در ادامه مینویسد که تلاش برای یافتن راه برونرفت از بحران تداوم بیثباتی سیاسی در صربستان و بالکان ضروری است، اما این تلاش نباید سبب غفلت نخبگان و اندیشمندان از بحرانی عمیقتر و چالشهای فرهنگی و تاریخی شود که در پسِ صحنه مسائل روزمره سیاسی، با سرعت در حال گسترش است.
وی تأکید میکند که چالشهای نظری جدید، از رهگذر لایههای معرفتی حاشیهای و پنهان خود، میتوانند در محیط بالکان زمینهساز بحرانهای فرهنگی و تاریخی عمیقی شوند؛ زیرا این معرفتهای پنهان وارد فرهنگی شدهاند که در طول سدهها، باورهای بدیل و ناسازگار با آنها را در خود جای داده است.
خلیلویچ میافزاید که گسترش و بسط نظری این چالشهای جدید در سطح عمومی و گسترده بالکان، به تحولات بنیادینی هم در امیال، گرایشها و سبک زندگی روزمره مردم و هم در لایههای اجرایی و عملی، از جمله رویکردها و ساختارهای سیاسی آینده جوامع بالکان، خواهد انجامید. او در پایان مقاله خود در روزنامه «پولیتیکا» نتیجه میگیرد که اگر مواجههای خلاقانه با چالشهای نظری جدید و پشتوانههای معرفتی پنهان آنها صورت نگیرد و زمینه بازخوانی و بازسازی انتقادی این معرفتهای وارداتی فراهم نشود، در سالها و دهههای آینده، هنگامی که این چالشهای حاشیهای به بحرانی فراگیر در تغییرات هویتی و استحاله فرهنگی و تاریخی بالکان تبدیل شوند، پشیمانی سودی در پی نخواهد داشت.[1]
[1] politika.rs/scc/clanak/715413
