روزنامه لوفیگارو نوشت مطالعهای از مؤسسه ایفوپ نشان میدهد مسلمانان ۱۵ تا ۲۴ ساله در فرانسه – برخلاف نسلهای پیش از خود – گرایش آشکاری به سختگیرانهترین شیوههای دینداری دارند و شریعت اسلامی را بر قوانین جمهوری مقدم میشمارند.
بهگفته این روزنامه در گزارشی به قلم ژانماری گینو، این پژوهش که بازه زمانی سال ۱۹۸۹ تا امروز را پوشش میدهد، از دگرگونی عمیق در میان نسل جوان مسلمان فرانسه حکایت دارد؛ دگرگونیای که خود را در افزایش چشمگیر پایبندیهای سختگیرانه مذهبی و همدلی با جریانهای اسلامگرا نشان میدهد، آنهم در سطحی بسیار فراتر از سه دهه گذشته.
فرانسوا کراوس، مدیر بخش سیاست و مسائل روز در مؤسسه ایفوپ، میگوید: «این مطالعه تصویر روشنی از جامعهای مسلمان ارائه میدهد که در آن روندی از بازگشت به اسلام، بر پایه معیارهای دینی سختگیرانه و گرایش فزاینده به یک طرح سیاسی اسلامی، در جریان است.»
پژوهش یادشده که برای مجله «اکران دو فوی» تهیه شده، نشان میدهد مسلمانان ۱۵ تا ۲۴ ساله هرچه بیشتر احساس هویت دینی پررنگتری را بروز میدهند؛ هویتی که در افزایش حضور در مساجد، پایبندی جدی به روزه رمضان، گسترش حجاب، رد اختلاط جنسیتی و ترجیح شریعت بر قوانین جمهوری نمود پیدا میکند.
افزایش پایبندی دینی
بهگزارش روزنامه، برخی آمارها این تصویر را تأیید میکند: حضور جوانان زیر ۲۵ سال در مساجد طی ۳۶ سال از ۷ درصد به ۴۰ درصد رسیده، پایبندی سختگیرانه به روزه رمضان در این گروه از ۵۱ درصد به ۸۳ درصد افزایش یافته و پوشش حجاب میان دختران از ۱۶ درصد به ۴۵ درصد رسیده است.
این پژوهش تنها به افزایش میزان پایبندی دینی در میان جوانان مسلمان بسنده نمیکند، بلکه نشان میدهد ۴۲ درصد آنان با «اسلامگرایی» احساس همدلی دارند؛ رقمی بسیار فراتر از نسلهای مسنتر، در حالی که سه دهه پیش میزان همدلی در میان تمام سنین تنها ۱۹ درصد بود.
بهنوشته لوفیگارو، این تحقیق تحلیل دقیقی از میزان جذب مسلمانان به جریانهای مختلف اسلامگرایی نیز ارائه میدهد: اخوانالمسلمین در صدر جریانهای مورد حمایت قرار دارد و پس از آن گروههایی مانند سلفیه، وهابیت و دعوت و تبلیغ قرار میگیرند، هرچند همدلی با جهادگرایی همچنان محدود است.
مؤسسه ایفوپ این افزایش در پذیرش دیدگاههای اسلامگرایانه را نگرانکننده میداند، زیرا بهگفته گزارش، با «تصویر رایج از سکولاریسم در میان مسلمانان فرانسوی» ناسازگار است و پیامدهای آن «فراتر از بدترین پیشبینیها» تلقی میشود.
چشمپوشی از ارزشهای جمهوری
لوفیگارو این «رادیکالشدن» را نشانه دوری جوانان از اتحادیههای سنتی اسلامی فرانسه میداند، با وجود تلاش این اتحادیهها برای مقابله با افراطگرایی. کراوس پیشبینی میکند که «بازاسلامیسازی و رادیکالشدن با تجدید نسلها تقویت خواهد شد نه کاهش»، و حتی احتمال میدهد این روند «ناپذیرفتنی» باشد، زیرا نیروی بازدارندهای در برابر آن وجود ندارد.
با اینحال پژوهش، تصویر را با دو نکته متعادل میکند: نخست اینکه افزایش پایبندی دینی در سالهای اخیر در همه ادیان دیده شده، هرچند اسلام بالاترین جهش را دارد؛ دوم اینکه پوشش حجاب و برخی رفتارهای دینی پس از پنجاهسالگی کاهش نسبی نشان میدهد، شاید بهدلیل تأثیر فرهنگ سکولار غربی.
این مطالعه همچنین نقطه عطفی میان سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ را برجسته میکند؛ دورهای که همه شاخصهای دینی – از نماز روزانه تا روزهداری – ناگهان سیر صعودی یافتند، همزمان با دوران اوجگیری داعش و اثرگذاری آن بر فضای فکری و دینی.
پژوهش در پایان یادآور میشود که ۷ درصد فرانسویان خود را مسلمان میدانند و این رقم نظریه «جایگزینی بزرگ» را تأیید نمیکند، اما درباره پایبندی نسل جوان مسلمان به ارزشهای جمهوری تردیدهایی ایجاد میکند؛ زیرا این نسل «در تلاش جدی برای برجستهکردن هویت دینی خود در برابر جامعهای است که آن را خصمانه میبیند.» با وجود اینکه جمعیت مسلمانان در قیاس با کل جامعه همچنان محدود است، مطالعه یادشده پرسشی اساسی را مطرح میکند: این نسل در آینده چگونه با ارزشهای جمهوری تعامل خواهد کرد، وقتی نفوذ اتحادیههای سنتی اسلامی کاهش یافته و جذابیت گفتمانهای سختگیرانه رو به افزایش است؟[1]
[1] aja.ws/tz8s3x
