حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، تأثیری دیرپا و عمیق بر جامعه مسلمانان ایالات متحده برجای گذاشت، اکنون پس از گذشت ربع قرن، هنوز برخی از شهروندان آمریکایی، اسلام و مسلمانان را از دریچه رویدادهای ۱۱ سپتامبر قضاوت می‌کنند. با این همه، جامعه مسلمانان به‌مثابه بخشی پویا، روبه‌رشد و ماندگار از بافتار متکثر دینی ایالات متحده به زیست خود ادامه داده و در سال‌های اخیر از منظر مشارکت سیاسی حضوری چشمگیرتر یافته است.
نگرش افکار عمومی نسبت به اسلام و مسلمانان
در نظرسنجی بهار امسال مرکز پژوهشی پیو، ۴۳ درصد از بزرگسالان آمریکایی اظهار داشتند که مسلمانان نسبت به سایر اقشار کشور میهن‌دوستی کمتری دارند؛ همچنین ۴۲ درصد معتقد بودند که جامعه مسلمان اثرگذاری منفی بر کشور داشته است.
هنگامی که از شرکت‌کنندگان درخواست شد دلایل دیدگاه‌های خود را شرح دهند، شماری از آنان صراحتاً به وقایع سال ۲۰۰۱ استناد کردند؛ از جمله با عباراتی چون «به‌خاطر ۱۱ سپتامبر»، «برج‌های دوقلو را به یاد دارید؟» و «نگرانی از تکرار حمله‌ای مشابه ۱۱ سپتامبر».
بر اساس برخی شاخص‌ها، نگرش‌های اجتماعی نسبت به اسلام حتی در قیاس با ماه‌های نخست پس از حملات ۲۰۰۱ تندتر و منفی‌تر شده است. در مارس ۲۰۰۲،تنها شش ماه پس از حملات القاعده، ۲۵ درصد از بزرگسالان آمریکایی معتقد بودند که دین اسلام در مقایسه با سایر ادیان بیشتر خشونت را تشویق می‌کند. در ۱۱ نظرسنجی متعاقب آن، این رقم هرگز به کمتر از ۳۸ درصد کاهش نیافت و در یک دهه اخیر همواره میان ۴۵ تا ۵۲ درصد در نوسان بوده است. در اوایل سال جاری میلادی، حدود نیمی از پاسخ‌دهندگان (۵۱ درصد) عنوان کردند که اسلام بیش از سایر ادیان مشوق خشونت است.
افزون بر این، نگرش‌ها درباره اسلام دچار قطب‌بندی حزبی شدیدی شده است. در نظرسنجی سال جاری، جمهوری‌خواهان و افراد مستقل متمایل به حزب جمهوری‌خواه، با اختلافی بسیار معنادار در مقایسه با دموکرات‌ها و حامیان این حزب، اسلام را مشوق خشونت دانستند (۷۶ درصد در برابر ۲۹ درصد). این در حالی است که در ماه‌های ابتدایی پس از واقعه ۱۱ سپتامبر، این شکاف حزبی بسیار کمتر بود (۳۲ درصد در برابر ۲۳ درصد)؛ تفاوتی که چه بسا حاصل موضع‌گیری‌های جورج دبلیو بوش، رئیس‌جمهور وقت بود که مکرراً از اسلام به‌عنوان «دین صلح» یاد می‌کرد.
آمارهای سالانه اداره تحقیقات فدرال (FBI) از جرائم ناشی از نفرت علیه مسلمانان نیز حاکی از جهشی تاریخی در سال ۲۰۰۱ است؛ به نحوی که موارد ثبت‌شده از ۲۸ مورد در سال ۲۰۰۰ به ۴۸۱ فقره در سال ۲۰۰۱ رسید. از آن هنگام، این آمار با نوسان‌های چشمگیری مواجه بوده است،از حداقل ۹۵ مورد در سال ۲۰۲۱ تا سقف ۳۰۷ مورد در سال ۲۰۱۶،اما هیچ‌گاه به سطوح پیش از ۱۱ سپتامبر بازنگشته است.
زیست و تجارب زیسته مسلمانان آمریکا
مردی در حال به اهتزاز درآوردن پرچم ایالات متحده از بام «بنیاد مسجد» در حومه بریج‌ویوی شیکاگو، ایلینوی؛ ۱۳ سپتامبر ۲۰۰۱.
یافته‌های سه پژوهش جامع مرکز تحقیقاتی پیو درباره مسلمانان آمریکا در سال‌های ۲۰۰۷، ۲۰۱۱ و ۲۰۱۷، روندها و الگوهای مشخصی را نشان می‌دهد. بخش قابل توجهی از مسلمانان این کشور اعلام کرده‌اند که خود مستقیماً هدف تبعیض واقع شده‌اند و از نوع بازنمایی اسلام در رسانه‌ها ابراز ناخرسندی می‌کنند؛ با این وجود، بسیاری از آنان به حمایت‌ها و همبستگی‌هایی که از سوی دوستان و همسایگان آمریکایی‌شان دریافت کرده‌اند نیز اشاره دارند.
این آمیختگی میان پذیرش اجتماعی و تبعیض، بلافاصله پس از حملات پاییز ۲۰۰۱ نیز مشهود بود. در اواخر همان سال، بیش از نیمی از شرکت‌کنندگان در نظرسنجی (۵۲ درصد) ابراز داشتند که جامعه مسلمانان پس از حوادث اخیر با تبعیض مواجه شده است و ۶۸ درصد تصویرسازی رسانه‌ها از اسلام را غیرمنصفانه توصیف کردند. همزمان، ۷۵ درصد اذعان کردند که رفتار عموم مردم آمریکا با مسلمانان همراه با احترام و رواداری بوده است (این نظرسنجی توسط مؤسسه زاغبی اینترنشنال و به سفارش پروژه مپز و صندوق خیریه پیو انجام شد).
این الگو کمابیش در سال ۲۰۲۶ نیز پابرجا مانده است. تا ماه مه ۲۰۲۶، اکثریت مسلمانان بر این باورند که تبعیض فراوانی علیه جامعه آنان وجود دارد و گزارش‌های رسانه‌ای همچنان جانبدارانه است. با این حال، ۳۴ درصد از مسلمانان آمریکا تأیید کرده‌اند که در طول سال گذشته، افرادی خارج از این جامعه صرفاً به دلیل مسلمان بودنشان از آنان اعلام حمایت کرده‌اند.
دیدگاه‌های متکثر درون‌جامعه‌ای
تجربه زیسته همه مسلمانان در ایالات متحده یکدست و مشابه نیست. برای نمونه، جوانان مسلمان در مقایسه با نسل‌های مسن‌تر، تمایل کمتری دارند که عموم مردم آمریکا را جامعه‌ای خوش‌برخورد و پذیرا نسبت به مسلمانان قلمداد کنند.
بررسی‌های سال ۲۰۱۷ نیز روشن ساخت که مسلمانان متولد ایالات متحده، در سنجش با مهاجران مسلمان، بسیار کمتر جامعه آمریکا را مهربان و سازگار با مسلمانان ارزیابی می‌کنند. علاوه بر این، متولدین آمریکا بیش از مهاجران با دست‌کم یکی از گونه‌های پنج‌گانه تبعیض (سوءظن، سخت‌گیری در فرودگاه، اهانت‌های کلامی، رفتارهای تبعیض‌آمیز نیروهای مجری قانون، و تهدید یا خشونت فیزیکی) روبه‌رو شده‌اند.
یافته‌های مطالعات پیشین حاکی از آن است که نمود بیرونی هویت اسلامی (از جمله حجاب برای زنان)، فرد را به مراتب بیشتر در معرض رفتارهای تبعیض‌آمیز قرار می‌دهد.
در تشریح چرایی این تمایزها، فرضیه‌ای در مطالعه سال ۲۰۱۷ مطرح شد که بیان می‌دارد جوانان و متولدین آمریکا نسبت به ایجاد اصلاحات و تحولات اجتماعی ناشکیباترند و همزمان اعتمادبه‌نفس و انگیزه بالاتری برای ایجاد این دگرگونی دارند. یاسمین، یکی از مصاحبه‌شوندگان متولد آمریکا، تفاوت این دو دیدگاه را چنین توصیف می‌کند: «به گمانم نسل قدیمی‌ترِ مهاجر در مواجهه با این معضلات بسیار محتاط‌تر و خاموش‌تر رفتار می‌کند؛ اما من که زاده همین سرزمینم و تمام عمرم اینجا سپری شده، خودم را متعهد می‌دانم که بمانم، تغییر ایجاد کنم و فضا را بهبود ببخشم.»
رشد جمعیتی و بازنمایی سیاسی
شمار مسلمانان در ایالات متحده طی چند دهه اخیر رشد چشمگیری یافته است. جمعیت مسلمانان کشور در تمامی رده‌های سنی در حال حاضر به حدود ۵.۵ میلیون نفر می‌رسد؛ این در شرایطی است که در نخستین برآورد آماری مرکز پیو در سال ۲۰۰۷، این جمعیت ۲.۴ میلیون نفر تخمین زده شده بود.
در پی رویدادهای ۱۱ سپتامبر، ساخت مساجد و مراکز اسلامی جدید در سراسر کشور با مناقشه‌ها و جنجال‌های فراوانی روبه‌رو شد. با این وجود، طبق داده‌های گردآوری‌شده توسط پروژه «Faith Communities Today» (وابسته به مؤسسه پژوهش‌های دینی هارتفورد)، شمار مساجد ایالات متحده از حدود ۱٬۲۰۰ باب در سال ۲۰۰۰ به حدود ۲٬۸۰۰ مرکز در سال ۲۰۲۰ افزایش یافته است.
اگرچه حضور اجتماعی مسلمانان در نقاط مختلف کشور تثبیت شده، اما بهره‌برداری‌های سیاسی از احساسات اسلام‌ستیزانه همچنان در پاره‌ای از جریانات حزبی جریان دارد. برای مثال، در مارس سال جاری، چیپ روی (نماینده تگزاس در کنگره و از بنیان‌گذاران گروه موسوم به «کاکس آمریکای عاری از شریعت») در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دیگر هیچ مسلمانی نباید باشد…». همچنین در ماه اوت، نانسی میس (نماینده کارولینای جنوبی) اظهار داشت: «تک‌تک مسلمانانی که در مناصب دولتی آمریکا فعالیت دارند، اسب تروا و تهدیدی علیه امنیت ملی و نظام جمهوری ما هستند.»
با وجود این فضاسازی‌ها، نامزدهای مسلمان توانسته‌اند در هر دو حزب عمده آمریکا پیروزی‌های سیاسی مهمی کسب کنند. پیروزی دکتر مهمت اوز در رقابت‌های مقدماتی حزب جمهوری‌خواه پنسیلوانیا در سال ۲۰۲۲، او را به نخستین مسلمانی بدل کرد که نامزدی یکی از دو حزب اصلی را برای کرسی مجلس سنا به دست آورد (هرچند در انتخابات نهایی موفق به راه‌یابی نشد). اخیراً نیز رأی‌دهندگان ایالت میشیگان در انتخابات مقدماتی حزب دموکرات، عبدال السید را به عنوان نامزد نهایی سنا در انتخابات ۲۰۲۶ برگزیدند.
در حال حاضر، چهار نماینده مسلمان در کنگره ایالات متحده حضور دارند و عضو پنجم نیز به زودی به آنان ملحق خواهد شد؛ رقمی که در مقایسه با سال ۲۰۰۱ (که نمایندگی مسلمانان در کنگره صفر بود) تغییر چشمگیری را نشان می‌دهد. از سویی دیگر، در کلان‌شهر نیویورک، جایی که روزگاری برج‌های دوقلو هدف حمله قرار گرفتند،زهران ممدانی به عنوان نخستین شهردار مسلمان تاریخ این شهر سوگند خدمت یاد کرده است.[1]
[1] pewresearch.org/religion/2026/09/03/25-years-after-9-11-a-portrait-of-muslim-americans
