بر اساس ارقام بودجه‌ای منتشرشده در سپتامبر، بودجه پیشنهادی ریاست امور دینی ترکیه (دیانت) برای سال ۲۰۲۷ به ۲۲۹.۱ میلیارد لیر، معادل حدود ۴.۷۳ میلیارد دلار خواهد رسید؛ رقمی که از بودجه وزارتخانه‌های کشور، خارجه، انرژی، تجارت، فرهنگ و گردشگری و صنعت بیشتر است. این رقم نسبت به بودجه ۱۷۴.۴ میلیارد لیری سال ۲۰۲۶، ۳۱.۴ درصد افزایش نشان می‌دهد.
بودجه دیانت حتی از وزارت کشور با ۱۵۸.۴ میلیارد لیر، وزارت تجارت با ۱۰۴.۲ میلیارد، وزارت فرهنگ و گردشگری با ۶۹.۷ میلیارد، وزارت خارجه با ۶۴.۴ میلیارد و وزارت انرژی با ۲۷ میلیارد لیر بیشتر است. با این حال، این ارقام هنوز پیشنهادهای مندرج در برنامه میان‌مدت اقتصادی هستند و به قانون بودجه نهایی تبدیل نشده‌اند.
گزارش مالی دیانت برای نیمه نخست ۲۰۲۶ نیز تصویری از ابعاد این نهاد ارائه می‌دهد. برآورد هزینه‌های پایان سال حدود ۱۷۷.۵ میلیارد لیر است که ۱۵۰.۷ میلیارد لیر، معادل حدود ۸۵ درصد آن، صرف هزینه‌های کارکنان خواهد شد. دیانت و بنیاد دیانت ترکیه در مجموع حدود ۱۵۰ هزار نفر نیروی فعال در داخل و خارج از کشور دارند و شبکه داخلی دیانت نیز حدود ۹۳ هزار مسجد و مجموعه‌ای از دوره‌های قرآن، مراکز آموزش دینی و مراکز خانواده و جوانان را دربرمی‌گیرد.
فعالیت دیانت دیگر محدود به مدیریت مساجد داخل ترکیه نیست. این نهاد در کشورهای مختلف، از جمله آلمان، از طریق اتحادیه ترکی-اسلامی امور دینی (DITIB) فعالیت می‌کند که بیش از ۹۰۰ جامعه مسجدی را در اختیار دارد. دیانت همچنین شبکه‌ای از رایزنان و مسئولان امور دینی، برنامه‌های آموزش الهیات و فعالیت‌های مذهبی و خیریه در ده‌ها کشور را مدیریت می‌کند.
این شبکه خارجی در حال گسترش و بازآرایی نیز هست. دیانت قصد دارد دفاتر یا پست‌های رایزنی امور دینی را در بوستون، میامی، مونترال، قندهار و ترکستان ایجاد یا فعال کند و در مقابل، دفتر بارسلونا را تعطیل و مسئولیت آن را به دفتر وابسته به سفارت ترکیه در مادرید منتقل کند. تنها در نیمه نخست ۲۰۲۶ نیز هفت مشاور خدمات دینی و چهار رایزن منصوب شدند.
حوزه آموزشی نیز بخشی از این حضور خارجی است. برنامه بین‌المللی الهیات دیانت برای شهروندان خارجی و اعضای دیاسپورای ترک، در آنکارا، آلماتی و بیشکک پذیرش انجام داده و ۵۶ نفر پذیرفته شده‌اند؛ شمار دانشجویان این برنامه در سال تحصیلی گذشته نیز به ۳۸۷ نفر رسیده است. دیانت همچنین برنامه‌هایی برای آموزش و ارتباط با نوکیشان مسلمان در اروپا برگزار کرده است.
فعالیت‌های مذهبی دیانت در خارج از ترکیه دامنه گسترده‌ای دارد. برنامه قربانی عید قربان این نهاد در سال جاری در ۸۴ کشور و ۴۲۰ منطقه خارج از ترکیه و همچنین در هر ۸۱ استان ترکیه اجرا شد. در مجموع ۸۸۲٬۰۴۴ سهم قربانی توزیع شد و گوشت حاصل به بیش از ۳۶.۶ میلیون نفر رسید.
گسترش این شبکه البته با انتقادهایی در اروپا نیز همراه بوده است. در سال‌های گذشته، ائمه اعزامی ترکیه به آلمان، فرانسه، هلند و لیتوانی با اتهام نظارت بر منتقدان دولت ترکیه در جوامع مهاجر روبه‌رو شده‌اند؛ اتهاماتی که مقام‌های ترکیه آن را رد کرده‌اند. آلمان نیز از سال ۲۰۲۳ روند کاهش پذیرش ائمه آموزش‌دیده در ترکیه را آغاز کرد و فرانسه از ژانویه ۲۰۲۴ پذیرش ائمه‌ای را که دولت ترکیه هزینه آنها را پرداخت می‌کند متوقف کرد.
در مجموع، افزایش پیشنهادی بودجه دیانت در کنار توسعه شبکه انسانی، آموزشی و مذهبی آن در خارج از کشور، نشان می‌دهد دامنه فعالیت این نهاد همچنان فراتر از مدیریت امور دینی داخلی ترکیه در حال گسترش است؛ هرچند بودجه ۲۰۲۷ هنوز در مرحله پیشنهاد قرار دارد و تصویب نهایی آن به پارلمان ترکیه موکول است.[1]
[1] nordicmonitor.com/2026/09/turkish-government-plans-to-boost-diyanet-budget-as-its-foreign-network-expands
