آیتالله علی خامنهای تنها رهبر عالی ایران نبود، بلکه برای پیروان تشیع در سراسر جهان یک شخصیت مذهبی بسیار محترم به شمار میرفت. در پاکستان و هند، که هر دو میزبان میلیونها شیعه هستند، پس از کشته شدن او در حملات آمریکا و اسرائیل در روز شنبه، موجی از خشم و سوگواری شکل گرفت.
هزاران نفر در هند و پاکستان به خیابانها آمدند و بسیاری از آنها شعارهایی علیه ایالات متحده و اسرائیل سر دادند. برخی از این تظاهرات در پاکستان به خشونت کشیده شد و مقامات اعلام کردند که دستکم ۲۵ نفر در ناآرامیهای روز یکشنبه ۱ مارس ۲۰۲۶ کشته شدهاند.
نواب مسعود عبدالله، یکی از رهبران جامعه شیعه در شهر لکهنو در هند، گفت آقای خامنهای که در ۸۶ سالگی درگذشت، رهبر همه شیعیان محسوب میشد، نه فقط ایران. او افزود: «جایگاه او برای شیعیان شبیه جایگاه پاپ برای مسیحیان است.»
آقای خامنهای طی بیش از سه دهه رهبری ایران تلاش کرد تصویری از خود بهعنوان رهبر مقاومت بسازد که مردم مخالف ایالات متحده و اسرائیل را گرد هم میآورد. کارشناسان میگویند برای شیعیان خارج از ایران، او نمادی از قدرت بزرگترین کشور شیعه جهان بود.
این نفوذ به جوامع شیعه در هند و پاکستان نیز گسترش یافته بود. در هند برآوردهای مختلفی از جمعیت شیعیان وجود دارد، اما برخی کارشناسان و رهبران جامعه شیعه آن را بیش از ۴۰ میلیون نفر تخمین میزنند. بسیاری از شیعیان در کشمیر تحت اداره هند زندگی میکنند؛ منطقهای کوهستانی با اکثریت مسلمان که پیوندهای فرهنگی آن با ایران به چند قرن پیش بازمیگردد.
عریبه زهرا، دانشجوی دانشگاهی در شمال کشمیر، گفت: «ایران شاید از نظر جغرافیایی دور باشد، اما برای بسیاری از شیعیان این پیوند یک پیوند معنوی است. وقتی آنجا اتفاقی میافتد، مردم اینجا هم آن را احساس میکنند.»
در این هفته بسیاری از مدارس در سراسر منطقه تعطیل شدهاند، زیرا مقامات در تلاشاند از گسترش ناآرامیها جلوگیری کنند.
روز دوشنبه، اعتراضها در کشمیر در واکنش به مرگ آقای خامنهای به درگیری با پلیس انجامید.
کشته شدن او همچنین موجی از اعتراضها را در پاکستان به راه انداخت؛ کشوری که برآورد میشود شیعیان حدود ۱۵ درصد جمعیت آن، یعنی نزدیک به ۳۵ میلیون نفر را تشکیل میدهند. در پاکستان، مسلمانان سنی اکثریت جمعیت را دارند.
روز یکشنبه هزاران نفر در شهرهای مختلف پاکستان برای اعتراض به حملات آمریکا و اسرائیل به خیابانها آمدند. در برخی نقاط، درگیریهای مرگباری با نیروهای امنیتی رخ داد. این ناآرامیها باعث شد مقامات پاکستانی در برخی مناطق مقررات منع رفتوآمد موقت اعمال کنند.
در کراچی، بزرگترین شهر پاکستان، پس از آنکه معترضان تلاش کردند به کنسولگری بهشدت محافظتشده آمریکا حمله کنند، ۱۰ نفر جان خود را از دست دادند. این موضوع را پزشک قانونی یکی از بیمارستانهای اصلی شهر به نیویورک تایمز اعلام کرد.
اصغر جعفر، فعال دانشجویی شیعه که روز یکشنبه در تظاهرات کراچی شرکت کرده بود، گفت: «وقتی به ایران حمله میشود، ما احساس میکنیم ایمان، هویت و حتی موجودیت ما هدف قرار گرفته است.»
از زمان انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹ که حکومت روحانیون را در ایران برقرار کرد، رهبران این کشور تلاش کردهاند در میان شیعیان سایر کشورها مانند پاکستان و لبنان نفوذ داشته باشند؛ اقدامی که اغلب برای مقابله با نفوذ رقیب منطقهای دیرینه ایران، یعنی عربستان سعودی، در میان بسیاری از مسلمانان سنی این کشورها انجام شده است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی متهم شده است که شیعیان پاکستانی را برای جنگهای نیابتی در کشورهای دیگر، از جمله سوریه، جذب کرده است.
شیعیان طی دههها بارها هدف حملات مرگبار گروههای شبهنظامی سنی قرار گرفتهاند. سایمون ولفگانگ فوکس، استاد مطالعات اسلام در جنوب آسیا در دانشگاه عبری اورشلیم، گفت برای شیعیان پاکستان که با چنین تهدیدی روبهرو هستند، «ایران به نمادی از قدرت، توان و عزتی تبدیل شده که میتوانند به آن تکیه کنند.»
پاکستان مدتها تلاش کرده است روابط خود را میان عربستان سعودی، یکی از متحدان نزدیکش، و ایران، که با آن مرز طولانی مشترک دارد، متوازن نگه دارد؛ زیرا نمیخواهد مواضعی اتخاذ کند که تنشهای فرقهای داخلی را شعلهور کند. تاکنون دولت پاکستان هم حملات به ایران و هم حملات تلافیجویانه ایران به اهدافی در کشورهای خلیج فارس را محکوم کرده است.
اما فضای حاکم بر اعتراضهای روز یکشنبه در پاکستان چندان بیطرفانه نبود. اظهر نقوی، یک بانکدار که در تظاهراتی در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، شرکت کرده بود، گفت: «ترور خامنهای مانند حملهای به صدای معنوی و سیاسی جامعه شیعه در سراسر جهان احساس میشود.» در اطراف او، معترضان شعاری را که اغلب در تظاهرات ضدآمریکایی و ضداسرائیلی شنیده میشود سر میدادند: «مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل.»[1]
[1] nytimes.com/2026/03/06/world/middleeast/iran-khamenei-shiite-india-pakistan.html
