فیصل بن موسی (با نام اصلی محمد فیصل موسی) که با نام مستعار فیصل تهرانی نیز شناخته میشود، نویسنده، نمایشنامهنویس و پژوهشگر برجسته مالزیایی است. او در ۷ اوت ۱۹۷۴ در کوالالامپور متولد شد و مقاطع کارشناسی، کارشناسیارشد و دکتری را در رشتههای مختلف از دانشگاه مالزی گذرانده است. سپس بهعنوان عضو هیئتعلمی در دانشگاه ملی مالزی مشغول به کار شد.
فیصل تهرانی در حوزههای ادبیات، نقد اجتماعی، حقوق بشر و مطالعات شیعی فعالیت کرده است. وی نویسنده آثاری چون رمان «۱۵۱۵»، مطالب پژوهشی درباره زیارتهای شیعی و مقالههایی پیرامون آزادی مذهبی در مالزی است . بخشی از اثرهایش – بهخصوص آنهایی با موضوعات شیعی یا نقد اجتماعی – بارها در مالزی ممنوع یا به دادگاه کشیده شدهاند و حتی حکم ممنوعیت کتابهایش توسط دیوان عالی رد شد اما در نهایت اجرا شد .
او همچنین به خاطر دیدگاههای جسورانهاش درباره هویت دینی، تنوع مذهبی و نقد جریانهای سلفی و تسلططلبانه در اسلام، چالشبرانگیز و پرحاشیه شناخته میشود. او چندین بار تهدید به مرگ شده است؛ چرا که تهرانی، تحقیقات دانشگاهی و ادبیاتی را بههمراه نقد وضعیت سیاسی و مذهبی در جامعه مالزی و جهان اسلام در هم آمیخته و خود را صدایی برای «بیصدایان» معرفی کرده است.
یکی از موفقیتهای بزرگ ایران در شکست دادن اسرائیل و ایالات متحده در جنگ دوازدهروزه که در 24 ژوئن 2025 به پایان رسید، بدون شک ارتقای جایگاه آیتالله علی خامنهای به سطحی بالاتر، یعنی جایگاهی نزدیک به یک شخصیت مقدس است که به نظر میرسد رقابت با آن برای هر کسی دشوار باشد.
پس از این دوازده روز، نام علی خامنهای در غرب، بهویژه در میان نسل Z، به شدت مورد توجه قرار گرفته است. پستهای قدیمی او در توییتر، که اکنون پلتفرم ایکس نامیده میشود، دوباره بازنشر شده و برای همگان قابل مشاهده است.
به عنوان مثال، پستهای رسانههای اجتماعی او که از شوهران میخواهد به همسران خود احترام بگذارند، علاقه او به باغبانی، و عشقش به آثار ادبی، خامنهای را به یک شخصیت مرموز تبدیل کرده است. برخلاف تصویر منفی که رسانههای غربی از او ترسیم کردهاند، خامنهای اکنون به عنوان یک انقلابی، شجاع، رهبر بزرگ جهان اسلام و سرکوبکننده صهیونیستها شناخته میشود.
این همان مرد سالخوردهای است که نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، آرزوی حذف او را دارد. تلآویو حتی به شدت در پی ترور خامنهای است. دونالد ترامپ در ابتدا او را مورد تمسخر قرار میداد. اردوغان نیز از مدتها پیش آرزوی داشتن جایگاهی به بزرگی او را در سر میپروراند. رسانههای غربی نیز عادت دارند درباره جانشین او گمانهزنی کنند.
اما علی خامنهای کیست؟ این شخصیتی که مردم ایران او را «رهبر» یا رهبر عالی (به انگلیسی: Supreme Leader) مینامند، چه کسی است؟
در جهان شیعه امامیه، خامنهای یک مرجع تقلید و در عین حال ولی فقیه است. این عناوین به چه معناست؟
پیش از بحث درباره مفاهیم ذکرشده، بهتر است ابتدا نگاهی به زندگینامه علی خامنهای بیندازیم. او در سال 1939 متولد شد و دومین فرزند یک عالم دینی در مشهد، جواد خامنهای، بود. در 18 سالگی به نجف در عراق رفت تا علوم دینی را نزد آیتالله حسین بروجردی و آیتالله روحالله خمینی فرا بگیرد. تحت تربیت این دو عالم برجسته، علی خامنهای به سرعت رشد کرد.
در دهههای 1960 و 1970، خامنهای در اعتراضات علیه رژیم پهلوی که تحت سلطه آمریکا بود، شرکت کرد و این امر منجر به دستگیری او شد. پس از تأسیس جمهوری اسلامی ایران در سال 1979، خامنهای به عنوان یکی از اعضای شورای انقلاب اسلامی، نهادی انتقالی در دوران انقلاب، منصوب شد. پس از آن، به عنوان معاون وزیر دفاع و امام جمعه تهران منصوب شد. در ایران، امامان جمعه از نفوذ زیادی برخوردارند.
پس از ترور رئیسجمهور محمدعلی رجائی، خامنهای در سال 1982 با رأی بالایی به عنوان رئیسجمهور انتخاب شد. او خود نیز هدف سوءقصد قرار گرفت که باعث آسیب دائمی به شانه راستش شد. در طول فعالیت سیاسیاش، خامنهای در جنگ ایران و عراق (1980-1988) فعالانه فرماندهی نیروهای نظامی را بر عهده داشت و فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نیروی نخبه نظامی ایران، بود که نقش مهمی در شکست عراق ایفا کرد.
پس از درگذشت آیتالله خمینی در سال 1989، خامنهای توسط مجمع خبرگان، نهادی متشکل از 88 عالم دینی که توسط مردم انتخاب میشوند، به عنوان رهبر انتخاب شد.
این مجمع، رهبر یا ولی فقیه را انتخاب میکند که اختیار تعیین سیاستهای کلان کشور، اعلام جنگ یا صلح، مدیریت نیروهای نظامی، و حتی عفو محکومان با پیشنهاد رئیس قوه قضائیه را دارد.
انتخاب ولی فقیه بر اساس نظریه آیتالله خمینی است که بر رهبری مذهبی و سیاسی ایران و جامعه شیعه امامیه در غیاب امام مهدی، امام آخرالزمان که بر اساس باور شیعه با اراده خداوند بازخواهد گشت، تأکید دارد.
باید توجه داشت که مفهوم ولایت فقیه همچنان در میان شیعیان مورد بحث و مناقشه است و در چارچوب مذهب شیعه، به عنوان دیدگاهی مترقی در مسائل سیاسی اسلام شناخته میشود.
علاوه بر نقش رهبر یا ولی فقیه، خامنهای همچنین یک مرجع تقلید یا مجتهد در مذهب شیعه امامیه است، همتراز با مراجع دیگر مانند آیتالله علی سیستانی که در نجف عراق ساکن است. به عنوان مرجع، او رهبر دینی جامعه شیعه است. به عبارت دیگر، گروههایی از شیعیان خارج از ایران نیز از نظرات و فتاوای فقهی او پیروی میکنند. به طور اتفاقی، خامنهای هم رهبر سیاسی و هم مرجع دینی است که نقش او را فراتر از سیاست و دین (فقه) میبرد.
این موضوع باعث میشود که آرزوی صهیونیستها برای ترور او پیامدهای چندگانه و خطرناکی داشته باشد. ترور خامنهای نه تنها به معنای حذف رهبر بزرگ ایران است، بلکه به معنای کشتن یک مجتهد یا عالم بزرگ شیعه است که از قدرت صدور فتوی برخوردار است. از جمله پیروان خامنهای به عنوان مرجع، نیروهای نظامی حزبالله لبنان هستند.
ترور خامنهای همچنین خطر برانگیختن خشم جامعه شیعه در سراسر جهان، از جمله در غرب و خاورمیانه را به دنبال دارد.
رسانههای غربی که به موضوع ولایت فقیه وسواس دارند، اغلب این جایگاه را با پاپ در جامعه کاتولیک مقایسه میکنند. اگرچه این مقایسه کاملاً دقیق نیست، اما میتواند به عنوان یک تشبیه برای توضیح اهمیت خامنهای برای جامعه شیعه در سراسر جهان به کار رود.
ناآگاهی و وسواس درباره مفاهیم پیچیده مذهب شیعه باعث شده است که گمانهزنیهایی درباره جانشین خامنهای در صورت درگذشت او مطرح شود.
یکی از نامهایی که در غرب مطرح میشود، مجتبی، پسر خامنهای است. این گمانهزنیها نشاندهنده عدم آمادگی و بیمیلی رسانههای غربی برای درک ساختار قدرت و اقتدار جامعه شیعه است. بهویژه اینکه مجتبی هنوز در سطح حجتالاسلام است، که پایینتر از مقام آیتالله است.
همانطور که گفته شد، جایگاه رهبر، موروثی نیست و توسط 88 عالم بزرگ شیعه در مجمع خبرگان تعیین میشود.
جنگ دوازدهروزه که از عید غدیر (روز اعلام جانشینی حضرت علی به عنوان خلیفه پیامبر، بر اساس دیدگاه شیعه امامیه) آغاز شد و تا دو روز پیش از محرم ادامه یافت، حادثهای بزرگ و تأثیرگذار در تاریخ شیعه و سیاست جهانی بود.
سال 2025 سالی تاریخی است. تاکنون هیچ کشوری به طور همزمان اسرائیل و آمریکا را شکست نداده است. هیچ رهبر عرب یا ترکی تا به امروز نتوانسته با عظمت او رقابت کند. نزدیکترین رقیب، اردوغان، عضو ناتو، یعنی ائتلاف کشورهای تحت نفوذ آمریکا، است. در حالی که رهبران قطر، عربستان سعودی، امارات و دیگران در مسئله غزه و فلسطین ناکام و منفعل بودهاند.
در این محرم، خامنهای تعدادی از فرماندهان ارشد خود را از دست داد. این محرم، غمانگیزترین محرم برای جامعه شیعه خواهد بود. اما باید به یاد داشت که در مذهب شیعه، با پارادایم کربلا، شهادت پایان نیست، بلکه بازسازی و گشایش راه برای ظهور استعدادهای جدید است.
این موضوع برای همه ما هیجانانگیز است، زیرا صهیونیستها پس از این چه ترفندهایی به کار خواهند برد، بهویژه که پروژه تفرقهافکنی بین سنی و شیعه دیگر کارساز نیست و به نظر میرسد جنگ دوازدهروزه، اقلیت شیعه را به نمادی برای کل امت اسلام تبدیل کرده است.
بنابراین، روزهای چالشبرانگیز و هیجانانگیزی در انتظار ماست.[1]
[1] freemalaysiatoday.com/category/opinion/2025/06/26/memahami-impak-ali-khamenei
