در مراسمی که شب ۲۷ نوامبر ۲۰۲۵ در برجهای ساعت مکه برگزار شد، محمد العیسی، دبیرکل رابطةالعالمالاسلامی، از سکوی دیجیتال «منهاج» و اپلیکیشن وابسته به آن رونمایی کرد. این رویداد با حضور جمعی از علما، نمایندگان نهادهای اسلامی و کارشناسان حوزه مطالعات اسلامی همراه بود.
طبق اعلام برگزارکنندگان، سکوی «منهاج» با هدف ارائه چارچوبی یکپارچه در موضوعات فقهی طراحی شده و از مشارکت شماری از علما و اعضای شوراها و مجامع وابسته به رابطةالعالمالاسلامی بهره میبرد.
در توضیحات آمده است که این پروژه تلاش دارد برخی ناهماهنگیهای موجود در برنامهها و منابع دینی رایج را کاهش داده و خدمات دیجیتال مرتبط با فقه اسلامی را در قالبی ساختارمند عرضه کند.
همچنین گفته شده که این طرح پس از دریافت تأیید از گروهی از مفتیان و پژوهشگران در کشورهای اسلامی و جوامع مسلمان، به عنوان یک سکو با رویکرد فراگیر معرفی شده است. برگزارکنندگان این پروژه را گام تازهای در توسعه خدمات دینی در فضای دیجیتال توصیف میکنند.[1]
معرفی سکوی دیجیتال «منهاج» را میتوان در چارچوب گستردهتر دیپلماسی مذهبی و مدیریت گفتمان اسلامی توسط عربستان سعودی و نهادهای وابسته به آن تفسیر کرد. فراتر از ابعاد تکنولوژیک، این ابتکار پیامهای قابلتوجهی در سطوح نمادین و نهادی به همراه دارد.
در سالهای اخیر، رقابت بر سر مرجعیت دینی به طور فزایندهای از نهادهای سنتی به فضاهای آنلاین منتقل شده است. راهاندازی «منهاج» تلاشی برای استقرار یک مرجعیت متمرکزتر در پاسخ به تکثر منابع دیجیتال است. نکته راهبردی و متمایز این سکو، گنجاندن تمامی مذاهب اسلامی و بهطور ویژه «مذهب شیعه» در ساختار محتوایی اپلیکیشن است؛ اقدامی که نشاندهنده چرخش به سمت نوعی مرجعیتسازی فراگیر و عبور از محدودیتهای فرقهای پیشین در فضای دیجیتال است.
از سوی دیگر دولتها و سازمانهای مذهبی در سراسر جهان اسلام به طور فزایندهای در حال بهکارگیری ابزارهای دیجیتال برای تقویت قدرت نرم خود هستند. منهاج نمایانگر شکلی از دیپلماسی مذهبی دیجیتال است که نوآوری تکنولوژیک را با روایتهای مذهبی نهادی ادغام میکند.
رابطه العالم باتأکید بر اخذ تاییدیه از علما در کشورهای مختلف نشان میدهد که این سکو، جوامع مسلمان غیرعرب در آسیا، آفریقا، اروپا و فراتر از آن را نیز هدف قرار داده است. این رویکرد بیانگر استراتژی تعامل مذهبی فراملی با هدف گسترش دامنه مشروعیت و مقبولیت این سکو است.
از سوی دیگر اگرچه متولیان امر، منهاج را به عنوان یک چارچوب جامع و فراگیر (با پوشش مذاهب گوناگون از جمله شیعه) معرفی میکنند، اما چگونگی پذیرش آن توسط سایر نهادهای اسلامی همچنان نامشخص است. با توجه به تکثر سنتهای فقهی اسلامی و رقابتهای نهادی موجود، واکنشهای متفاوتی، از حمایت تا نقد این سکو محتمل به نظر میرسد.
[1] sabq.org/saudia/wq8f44ommy
