عادت به بیدار شدن در سحرگاه برای دنبال کردن پخشهای زنده بهسرعت در حال گسترش است و برزیل را به میدان آزمایش فعالان مذهبی تبدیل کرده است.
کلودیا رودریگز دی اولیویرا باربوسا، روانشناس ۵۴ ساله، باید رأس ساعت ۷:۴۰ صبح در محل کار حاضر شود، اما هر روز ساعت ۳:۴۰ بامداد بیدار میشود – نه به دلیل مسیر طولانی رفتوآمد، بلکه برای تماشای پخش زنده «نیایش سحرگاهی» در یوتیوب.
او یکی از میلیونها برزیلی است که در ساعت ۴ صبح به موعظههای راهب کاتولیک، فرِی جیلسون دا سیلوا پوپو آزِوِدو، گوش میسپارند؛ روحانی ۳۸ سالهای که هر ویدئوی او در روز به طور میانگین حدود دو میلیون بیننده دارد. باربوسا که همراه همسر و دو پسر نوجوانش زندگی میکند، میگوید: «بعضیها عجیب میدانند که اینقدر زود برای دعا بیدار میشوم، اما در آن ساعت، خانه ساکت است و میتوانی از دنیای بیرون جدا شوی».
این عادت در کشوری که بزرگترین جمعیت کاتولیک جهان را در خود جای داده، بهسرعت در حال گسترش است. فرِی جیلسون برجستهترین چهره در میان رهبران مذهبی است که به فضای پخش زنده وارد شدهاند؛ روندی که به گفته کارشناسان، تلاشی است از سوی کلیسای کاتولیک برای نوسازی خود از طریق «مبلغان دیجیتال». رودریگو تونیول، استاد انسانشناسی دین در دانشگاه فدرال ریو دو ژانیرو، میگوید: «کلیسای کاتولیک میکوشد از راه مبلغان دیجیتال خود را بازآفرینی کند، و میتوان گفت برزیل یکی از صادرکنندگان بزرگ ایدههای تازه به دنیای کاتولیک است».
این دگرگونی در شرایطی رخ میدهد که آمارهای سرشماری سال جاری، کاهش چشمگیر پیروان کلیسای کاتولیک را نشان میدهد: در حالی که سه دهه پیش ۸۲/۹ درصد از مردم برزیل کاتولیک بودند، امروز این رقم اندکی بیش از نیمی از جمعیت کشور است. با این حال، هنوز 7/۵۶درصد از ۲۱۳ میلیون نفر برزیلی کاتولیک هستند و گروه دوم، یعنی انجیلیها، ۲۶/۹ درصد را تشکیل میدهند.
دانیله دی فریتاس سیلوا، دندانپزشک ۴۰ ساله، میگوید: «از کودکی تسبیح و روزانه دعا میخواندم، اما این پخشهای سحرگاهی تجربهای تازه است. چهل روز پیاپی پیش از طلوع بیدار میشدم تا با فرِی جیلسون دعا کنم. خستهکننده است، چون بعد باید روز کاری عادی را گذراند، اما در آن لحظه احساس میکنم حقیقتاً به مسیح نزدیکم».
فرِی جیلسون در گفتوگویی پادکستی گفته بود که این نیایشهای سحرگاهی را از سال ۲۰۲۰، در دوران روزهی چهلروزه (لِنت)، به عنوان نوعی ریاضت شخصی آغاز کرده است: «دیگر ترک شیرینی یا نوشابه فداکاری خاصی به حساب نمیآمد، پس فکر کردم میتوانم خوابم را برای خدا قربانی کنم».
اکنون برخی از ویدئوهای او بیش از چهار میلیون بازدید دارند. آیین چهلروزه اخیر روزاری که به نام فرشته مقدس میکائیل برگزار شد، با مراسمی در ساعت ۴ بامداد در شهر کاشوِیرا پائولیستا پایان یافت؛ مراسمی که ۳۷ هزار نفر بهصورت حضوری و صدها هزار نفر دیگر بهصورت آنلاین در آن شرکت کردند. به گفته سخنگوی یوتیوب، از سال ۲۰۲۴ «رشد انفجاری پخشهای زنده نیایش» در برزیل ثبت شده است.
رهبران انجیلی، از جمله کشیش وینیسیوس ایراسِت با بیش از ۱۱ میلیون دنبالکننده در یوتیوب، نیز به این روند پیوستهاند. ایراست میگوید بخش زیادی از مخاطبان او کاتولیک هستند: «من درباره دین سخن نمیگویم، بلکه درباره مسیح و کلام او صحبت میکنم».
با این حال، نام فرِی جیلسون پیشتر بهطور گذرا در تحقیقات پلیسی درباره کودتای نافرجام رئیسجمهور پیشین، ژایر بولسونارو، نامش مطرح شد، اما هیچ ارتباط مستقیمی میان او و پرونده یافت نشد.
ماگالی کونیا، پژوهشگر «انجمن مطالعات دین» در سائوپائولو، معتقد است دوری از سیاست، عامل دیگر رشد این جریان است: «پس از سالها قطبیسازی سیاسی که بسیاری از روحانیان، آشکارا از نامزدهای راستگرا حمایت میکردند، این فضاهای دیجیتال فرصتی فراهم کرده تا مردم از نزاعهای سیاسی فاصله بگیرند و صرفاً در سکوت دعا کنند».
به گفته تونیول، پدیده دعاهای آنلاین در واقع ادامهای نو از سنتهای دیرینهای است چون شنیدن موعظههای رادیویی یا شبزندهداریهای مذهبی: «با کاهش جذابیت دین در میان مردم، این تأثیرگذاران تلاش میکنند زندگی روزمره مؤمنان را با دعا، سرود و نیایش دوباره آیینی سازند.» او میافزاید: «کلیسای کاتولیک، این نهاد دوهزار ساله قدرتمند، استاد دگرگونی برای غلبه بر بحرانهاست. پدیدههایی مانند فرِی جیلسون نشان میدهد که برزیل همچنان عمدتاً کاتولیک باقی مانده و این دین، نه در حال زوال، بلکه در حال بازآفرینی خویش است».[1]
[1] theguardian.com/world/2025/oct/15/brazil-prayer-livestreams-catholic-church
