استرالیا در ۱۱ اوت ۲۰۲۶ سرشماری سراسری خود را برگزار کرد و پرسش مربوط به دین همچنان یکی از بخش‌های اختیاری این سرشماری بود. در فرم ۲۰۲۶، «بدون دین» در نخستین جایگاه فهرست گزینه‌ها قرار گرفته و پس از آن کاتولیک، انگلیکن، اسلام، هندوئیسم و دیگر گزینه‌های اصلی آمده‌اند. اداره آمار استرالیا تأکید کرده که این ترتیب بر اساس فراوان‌ترین پاسخ‌های ثبت‌شده در سرشماری ۲۰۲۱ تنظیم شده است. بنابراین، قرار گرفتن «بدون دین» در صدر فهرست، بیشتر بازتاب تغییر ترکیب مذهبی جامعه است تا یک تغییر ناگهانی در سیاست آماری کشور.
پرسش درباره دین از نخستین سرشماری ملی استرالیا در سال ۱۹۱۱ وجود داشته است. در آن زمان افراد می‌توانستند در پاسخ بنویسند که وابستگی دینی ندارند. بیش از ۱۰ هزار نفر چنین پاسخی دادند که معادل حدود ۰.۲ درصد جمعیت بود. این سهم تا دهه‌های بعد بسیار پایین باقی ماند و یکی از دلایل آن، شکل پرسش و شیوه ثبت پاسخ‌ها بود. نقطه تغییر مهم در سال ۱۹۷۱ رخ داد؛ اداره آمار در فرم سرشماری برای نخستین بار صراحتاً نوشت: «اگر دین ندارید، بنویسید هیچ». سهم افراد بدون دین همان سال به ۶.۷ درصد رسید؛ جهشی که نشان داد بخشی از جمعیتی که پیش‌تر در گروه‌های مبهم یا پاسخ‌های نامشخص قرار می‌گرفتند، اکنون امکان بیان صریح‌تری برای نداشتن وابستگی دینی پیدا کرده‌اند.
در دهه‌های بعد، رشد این گروه ادامه پیدا کرد. در سال ۱۹۹۱، «بدون دین» برای نخستین بار در فهرست گزینه‌های علامت‌زدنی سرشماری قرار گرفت، هرچند هنوز در انتهای فهرست بود. سهم آن سال ۱۲.۹ درصد بود. این میزان در ۱۹۹۶ به ۱۶.۶ درصد، در ۲۰۰۱ به ۱۶.۷ درصد، در ۲۰۰۶ به ۱۹.۳ درصد و در ۲۰۱۱ به ۲۳.۱ درصد رسید. در سال ۲۰۱۱، افراد بدون دین از نظر اندازه، پس از مسیحیان و پیش از هر یک از ادیان منفرد، به یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های هویتی مذهبی جامعه تبدیل شده بودند.
در سال ۲۰۱۶، اداره آمار استرالیا «بدون دین» را از انتهای فهرست به نخستین گزینه منتقل کرد. همان سال ۳۰.۱ درصد جمعیت این گزینه را برگزیدند. این جابه‌جایی از نظر آماری اهمیت داشت، زیرا خود اداره آمار هشدار داده است که تغییر جایگاه گزینه می‌تواند بر میزان انتخاب آن اثر بگذارد؛ با این حال، روند افزایشی پیش از آن نیز کاملاً روشن بود و در فاصله ۱۹۷۱ تا ۲۰۱۶ به شکل پیوسته ادامه داشت.
سرشماری ۲۰۲۱ این روند را به مرحله تازه‌ای رساند. ۳۸.۹ درصد جمعیت استرالیا اعلام کردند که هیچ دین یا وابستگی دینی ندارند؛ یعنی این گروه طی پنج سال ۸.۸ واحد درصد افزایش یافت و شمار آن بیش از ۲.۸ میلیون نفر بیشتر شد. در همان زمان، سهم مسیحیان از ۵۲.۱ درصد در ۲۰۱۶ به ۴۳.۹ درصد کاهش یافت. به این ترتیب، فاصله میان مسیحیت و «بدون دین» به کمتر از پنج واحد درصد رسید، هرچند مسیحیت همچنان بزرگ‌ترین دسته مذهبی در آمار رسمی باقی ماند.
ساختار درونی جمعیت بدون دین نیز نکته مهمی را نشان می‌دهد. این گروه در استرالیا به‌طور محسوسی جوان‌تر از جمعیت مسیحی است. در سال ۲۰۲۱، ۴۸.۴ درصد افراد ۲۵ تا ۳۴ ساله و ۴۵.۶ درصد افراد ۱۵ تا ۲۴ ساله گفته‌اند که دینی ندارند. در میان ۳۵ تا ۴۴ ساله‌ها این رقم ۴۱.۴ درصد بود، در حالی که برای افراد ۶۵ ساله و بیشتر به ۲۳.۸ درصد می‌رسید. اداره آمار همچنین گزارش کرده است که در فاصله ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱، بیشترین افزایش در ترک وابستگی دینی در میان جوانان، به‌ویژه افراد ۲۰ ساله، دیده شده است.
همین تفاوت نسلی در مقایسه میان نسل‌ها نیز دیده می‌شود. در سرشماری ۲۰۲۱، ۴۶.۵ درصد نسل هزاره و ۴۴ درصد نسل Z خود را بدون دین معرفی کردند. در مقابل، این نسبت در نسل بیبی‌بومر ۳۰.۷ درصد و در نسل متولدین پیش از ۱۹۴۶ فقط ۱۸.۶ درصد بود. این الگو نشان می‌دهد که افزایش جمعیت بدون دین را نمی‌توان صرفاً یک نوسان آماری دانست؛ بخشی از آن با تغییرات نسلی و کاهش انتقال وابستگی‌های مذهبی از نسلی به نسل دیگر ارتباط دارد.
تفاوت‌های منطقه‌ای نیز قابل توجه است. در سال ۲۰۲۱، تاسمانی نخستین ایالت استرالیا بود که نیمی از جمعیت آن، یعنی ۵۰ درصد، خود را بدون دین معرفی کردند. این رقم در استرالیای جنوبی ۴۵.۸ درصد، قلمرو پایتخت استرالیا ۴۴.۲ درصد، استرالیای غربی ۴۲.۹ درصد و کوئینزلند ۴۱.۲ درصد بود. پایین‌ترین سهم در نیو ساوت ولز ثبت شد، هرچند آنجا نیز ۳۳.۲ درصد جمعیت بدون دین بودند.
نقش مهاجرت در این روند هم نیازمند نگاه دقیق‌تری است. افراد متولد خارج از استرالیا در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۷.۶ درصد کل جمعیت کشور را تشکیل می‌دادند، اما سهم آنان در میان کسانی که «بدون دین» ثبت کرده‌اند، حدود ۲۲ درصد بود. از ۹.۷۷ میلیون نفری که پاسخ «بدون دین» داشتند، حدود ۲.۱۱ میلیون نفر در خارج از استرالیا متولد شده بودند؛ در میان جمعیت متولد استرالیا، سهم بدون دین ۴۴.۶ درصد بود، در حالی که این نسبت در متولدان خارج از کشور ۳۰ درصد بود. بنابراین، داده‌ها از این فرض که رشد جمعیت بی‌دین عمدتاً نتیجه مهاجرت است پشتیبانی نمی‌کنند؛ برعکس، این پدیده در میان متولدان خود استرالیا گسترده‌تر است.
در عین حال، نمی‌توان از داده‌های سرشماری درباره انگیزه افراد برای انتخاب این گزینه نتیجه‌گیری مستقیمی کرد. «بدون دین» الزاماً به معنای بی‌خدایی یا الحاد نیست. اداره آمار استرالیا تصریح می‌کند که این عنوان طیف وسیعی از افراد را دربر می‌گیرد و گزینه‌های مرتبط با باورهای غیردینی و معنوی، مانند آگنوستیسیسم، اومانیسم و عقل‌گرایی، نیز امکان ثبت دارند. همچنین پاسخ دادن به سؤال دین در سرشماری اختیاری است و در سال ۲۰۲۱ حدود ۹۳.۱ درصد مردم به این پرسش پاسخ داده بودند.
از این جهت، توضیح رشد «بدون دین» با عواملی مانند نگرانی از اسلام‌هراسی، یهودستیزی یا سایر تبعیض‌های مذهبی نیز نیازمند احتیاط است. ممکن است بعضی افراد به دلایل شخصی یا اجتماعی نخواهند وابستگی مذهبی خود را اعلام کنند، اما آمار سرشماری اطلاعاتی درباره انگیزه فرد هنگام انتخاب گزینه «بدون دین» ارائه نمی‌کند. ضمن آنکه در سال ۲۰۲۱ حدود ۷.۳ درصد جمعیت اصلاً وابستگی دینی خود را مشخص نکردند یا پاسخ آنان در دسته‌های نامشخص قرار گرفتند.
سرشماری ۲۰۲۶ از این جهت نیز مهم است که اداره آمار استرالیا پس از چند سال رایزنی، تصمیم گرفت ساختار اصلی پرسش دین را نسبت به سرشماری ۲۰۲۱ حفظ کند. در جریان بررسی‌های مقدماتی، حتی پیشنهاد شده بود پرسش از «دین فرد چیست؟» به «آیا دین دارید؟» تغییر کند تا فرض وجود یک دین را از ابتدا پیش‌فرض نگیرد. همچنین تغییر کامل فهرست گزینه‌ها و جایگزینی آن با پاسخ آزاد بررسی شده بود، اما در نهایت برای حفظ امکان مقایسه تاریخی داده‌ها، ساختار ۲۰۲۱ حفظ شد.
در فرم ۲۰۲۶، «بدون دین» همچنان نخستین گزینه است و پس از آن کاتولیک، انگلیکن، اسلام، هندوئیسم، کلیسای اتحاد، پرسبیترین، بودیسم، ارتدوکس یونانی و باپتیست آمده‌اند. اداره آمار همچنین توضیحات بیشتری برای ثبت ادیان خارج از این فهرست اضافه کرده است؛ از جمله یهودیت، سیک، تائوئیسم و کلیساهای مختلف ارتدوکس. این نهاد در اوایل اوت ۲۰۲۶ در واکنش به برخی گزارش‌ها صراحتاً تأکید کرد که یهودیت از سرشماری حذف نشده و همچنان در بخش توضیحات و پاسخ آزاد قابل ثبت است؛ این دین هیچ‌گاه یکی از گزینه‌های از پیش‌تعیین‌شده فهرست اصلی نبوده است.
اکنون که سرشماری ۲۰۲۶ در ۱۱ اوت برگزار شده است، داده‌های جدید می‌تواند نشان دهد آیا شتاب کاهش وابستگی دینی در فاصله ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱ ادامه پیدا کرده یا به سطح تازه‌ای رسیده است. پاسخ این پرسش، فقط درباره تعداد افراد بی‌دین نیست؛ نتیجه سرشماری ۲۰۲۶ تصویری دقیق‌تر از تغییرات نسلی، مهاجرتی و فرهنگی جامعه استرالیا و جایگاه رو به تغییر دین در هویت اجتماعی این کشور به دست خواهد داد. انتشار داده‌های نهایی هنوز باقی مانده است و بنابراین در حال حاضر، آخرین رقم رسمی برای «بدون دین» همان ۳۸.۹ درصد ثبت‌شده در سرشماری ۲۰۲۱ است.[1]
[1] theguardian.com/world/2026/jul/11/australia-would-not-be-majority-religious-if-census-question-changed-survey-finds
