در ماههای اخیر، موج اسلامهراسی در فرانسه به شکلی نگرانکننده شدت گرفته است. فقط در سهماهه اول سال جاری، ۷۹ مورد جرم ناشی از نفرت علیه مسلمانان ثبت شده که نسبت به مدت مشابه در سال گذشته، بیش از ۷۰ درصد افزایش داشته است. حمله مرگبار به یک مرد اهل مالی به نام ابوبکر سیسه در مسجدی در جنوب فرانسه، یکی از نمونههای تکاندهنده این روند است. اما مشکل اسلامهراسی در فرانسه سابقهای بسیار طولانیتر دارد و حالا به جایی رسیده که باعث مهاجرت گسترده مسلمانان تحصیلکرده و متخصص از کشور شده است.
در کتابی بهتازگی بازنشرشده با عنوان «فرانسه را دوست داری، اما ترکش میکنی»، سه پژوهشگر فرانسوی به بررسی این پدیده پرداختهاند. آنها با بیش از هزار مسلمان فرانسوی مقیم کشورهای دیگر مثل بریتانیا و کانادا مصاحبه کردهاند؛ افرادی که اغلب در فرانسه به دنیا آمدهاند و تابعیت فرانسوی دارند. بیشتر این افراد میگویند دلیل مهاجرتشان، انباشت تدریجی تبعیضها و فضای کلی اسلامهراسی در جامعه بوده، نه یک اتفاق خاص.
نمونههای آزار فراوان است: دختری پس از حمله به شارلی ابدو، توسط همکلاسیهایش مورد آزار قرار گرفت؛ پدر مهندس یک خانواده مسلمان نتوانست خانهای در محلهای مرفه بخرد چون همسایهها طومار مخالفت امضا کردند؛ و زنی دیگر بهناحق در اداره پست به دزدی متهم شد. برای برخی، مسلمانبودن در فرانسه به معنای «مرگ اجتماعی» است: اگر کسی دینش را آشکار کند، نمیتواند شغل یا مسکن مناسبی پیدا کند و حتی برای انجام واجبات دینیاش باید پنهانکاری کند.
دولت فرانسه آمار دقیقی از دین یا قومیت افراد جمعآوری نمیکند، اما پژوهشگران تخمین میزنند که تا ۲۰۰ هزار مسلمان فرانسوی اکنون در خارج از کشور زندگی میکنند و اغلبشان تمایلی به بازگشت ندارند. حدود سهچهارم پاسخدهندگان گفتهاند که برای رهایی از تبعیض و نژادپرستی مهاجرت کردهاند و ۶۴ درصد هم دلیلشان را آزادی بیشتر برای انجام مناسک دینی عنوان کردهاند. بسیاری از آنان از نقش رسانههای جریان اصلی فرانسه در تشدید فضای اسلامهراسی انتقاد کردهاند؛ رسانههایی که مرتب درباره حجاب یا دیگر نمادهای اسلامی جنجال به پا میکنند.
تصمیمات سیاسی در جناحهای مختلف نیز این وضعیت را بدتر کرده است. در سال ۲۰۱۵، رئیسجمهور وقت، فرانسوا اولاند، پیشنهاد داد کسانی که تابعیت دوگانه دارند و در حملات تروریستی مشارکت داشتهاند، از تابعیت فرانسه محروم شوند. این تصمیم، هرچند محبوب بود، حس شهروند درجهدوم بودن را در بسیاری از مسلمانان تقویت کرد. در سال ۲۰۲۰، وزیر کشور وقت، دو نهاد ضد اسلامهراسی را به اتهام «تبلیغات اسلامی» منحل کرد و اسلام سیاسی را دشمن جمهوری خواند.
وزیر کشور فعلی، برونو روتایو، نیز مواضعی تند دارد. او که به نظریه توطئه نژادپرستانه «جایگزینی بزرگ» باور دارد، مهاجران را تهدیدی برای فرهنگ فرانسوی میداند و بهسرعت پیشنویس قانون ممنوعیت حجاب در دانشگاهها و مسابقات ورزشی را پیگیری کرد. در زمان او، آمار جرائم ناشی از نفرت علیه مسلمانان بهطرز چشمگیری افزایش یافته؛ از حمله به مساجد با خوک مرده گرفته تا اقدام به آتشسوزی.
اگرچه اسلامهراسی در سراسر اروپا در حال گسترش است، نویسندگان این کتاب معتقدند فرانسه ویژگی منحصربهفردی در این زمینه دارد. مسئولان فرانسوی اغلب حتی حاضر نیستند بپذیرند که مشکلی وجود دارد. انحلال نهادهایی مانند «جمعیت مقابله با اسلامهراسی» نیز باعث شده مسلمانان عملاً جایی برای پیگیری شکایتهایشان نداشته باشند.
علاوه بر آسیبهای اخلاقی و اجتماعی، این وضعیت هزینه اقتصادی هنگفتی برای فرانسه دارد: حدود ۱۵۰ میلیارد یورو زیان ناشی از تبعیض. نویسندگان کتاب نتیجه میگیرند: «افرادی که با آنها گفتگو کردیم، تصمیم گرفتند خود را نجات دهند، چون دیگر نمیتوانستند فرانسه را نجات دهند.»[1]
[1] jacobin.com/2025/06/the-muslims-who-are-leaving-france
