در سخنانی تازه، عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، پیشنهاد استفاده از فضای مساجد برای آموزش دانشآموزان را مطرح کرد. این پیشنهاد که در مراسم فارغالتحصیلی ائمه وزارت اوقاف در آکادمی نظامی مصر بیان شد، با واکنشهای گسترده و بعضاً نگرانکنندهای در میان نخبگان، فعالان و جامعه دینی مصر روبهرو شده است.
السیسی با اشاره به اینکه «تعداد مساجد در مصر از تعداد مدارس بیشتر است»، پرسید: «چرا نتوان از این فضاها هم برای عبادت و هم برای آموزش بهره برد؟ در زمان پیامبر (ص)، مساجد محوری برای تمام امور زندگی مردم بود».
او همچنین پیشنهاد کرد که بهجای ساخت جداگانه مسجد و مدرسه، میتوان ساختمانهایی ساخت که دربرگیرنده هر دو کارکرد باشند.
این سخنان، گرچه از سوی حامیان دولت بهعنوان «گامی نوین برای استفاده بهینه از منابع موجود» یاد شد، موجی از پرسشها و نگرانیها را نیز در فضای عمومی و تخصصی مصر ایجاد کرده است. منتقدان معتقدند که این پیشنهاد نه به نیت بزرگداشت جایگاه مسجد در جامعه، بلکه با هدف کاستن از مسئولیت دولت در حوزه آموزش و سپردن بار مدرسهسازی به مردم و نهادهای دینی مطرح شده است.
عباس قباری، پژوهشگر حقوق، گفت: «من این ایده را نه در راستای تقویت نقش اجتماعی مسجد، بلکه بهعنوان رقابت با کارکرد اصلی آن یعنی عبادت میدانم؛ تلاشی برای اشغال فضای مسجد با اموری که وظیفه دولت است، نه مسجد و نمازگزاران.» او ادامه داد: «در این نگاه، گویا داشتن مساجدی که صرفاً برای عبادت ساخته شدهاند، نوعی اسراف تلقی میشود.»
دکتر محمد احمد عزب، استاد دانشگاه الازهر، نیز ضمن ابراز شگفتی از این ایده گفت: «در حالیکه خود مساجد در انجام وظیفه دینیشان هم دچار ضعف هستند، چگونه میتوان از آنها انتظار داشت که بخشی از بار آموزش عمومی کشور را به دوش بکشند؟»
او افزود: «این طرح، بیش از آنکه مسئلهای آموزشی باشد، نشانهای از دور شدن نهاد دین از کارکرد اصلیاش و تبدیل شدن به یک نهاد خدماتی است؛ آن هم در حالی که دولت خود در تأمین زیرساختهای آموزشی قصور دارد.»
آمار چه میگوید؟
بر اساس آمار رسمی، تعداد مساجد در مصر بالغ بر ۱۵۱ هزار مسجد است؛ در حالی که تعداد مدارس در کل کشور به حدود ۲۷ هزار باب میرسد.[1] اگرچه این فاصله آماری واقعی است، اما به گفته منتقدان، راهحل آن بهرهبرداری از فضای مسجد نیست، بلکه تخصیص عادلانه بودجه و عزم جدی برای توسعه زیرساختهای آموزشی کشور است.
بودجه آموزش در مصر برای سال مالی جاری (۲۰۲۴/۲۰۲۵) نزدیک به ۱ تریلیون پوند مصری برآورد شده، که بخشی از آن برای ساخت و نوسازی دهها هزار کلاس درس اختصاص یافته است. اما برخی ناظران معتقدند دولت با ارائه اینگونه پیشنهادها، میکوشد از بار مسئولیت خود بکاهد و آن را به دوش مردم، خیرین و نهادهای دینی بیندازد.
برخی از هواداران دولت، ایده استفاده از مساجد را بازگشتی به سنت کتاتیب (مکتبخانههای قدیمی اسلامی) میدانند و آن را فرصتی برای آموزش بزرگسالان و تقویت سواد عمومی میدانند. اما در نقطه مقابل، منتقدانی چون دکتر یحیی غنیم، فعال سیاسی مصری، با لحنی تند اظهار داشت: «این حرفها نه از سر دلسوزی برای آموزش، بلکه پوششی است برای کنترل بیشتر دولت بر مساجد و تبدیل امامان به بازوهای اطلاعاتی.»
او در ادامه افزود: «این گامها بخشی از سیاست بزرگتر کنترل دینی در مصر است که با تبدیل امامان به افسران آکادمی نظامی آغاز شد و اکنون با تغییر کارکرد مسجد ادامه مییابد.»[2]
[1] برای مقایسه، ایران نزدیک به ۸۵ هزار مسجد و حدود ۱۱۰ هزار مدرسه دارد.
[2] arabi21.com/story/1676969
