حجتالاسلام والمسلمین سیدجعفر موسویزاده مسئول کمیته اربعین حوزههای علمیه در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه با تشریح رویکرد و اقدامات این کمیته در اربعین امسال، از سازماندهی ظرفیتهای تبلیغی حوزه در حدود ۶۰۰ نقطه تبلیغی در ۱۳ مسیر و استان عراق خبر داد و گفت: اربعین برای حوزههای علمیه صرفاً یک مناسک چندروزه نیست، بلکه میدانی مهم برای تحقق مأموریت بینالمللی و تمدنی حوزه، معرفی معارف اهلبیت(ع)، تقویت وحدت امت اسلامی و ایجاد ارتباط میان ملتهاست.
در ادامه مشروح گفتوگوی خبرنگار خبرگزاری حوزه با حجتالاسلام والمسلمین موسویزاده را بخوانید:
کمیته اربعین حوزوی با چه هدفی شکل گرفت و اساساً حوزه علمیه چه مأموریتی برای خود در اربعین تعریف کرده است؟
کمیته اربعین حوزوی زیر نظر قرارگاه «بلاغ مبین» و با دستور آیتالله اعرافی تشکیل شد تا ظرفیتهای مختلف حوزههای علمیه در موضوع اربعین را در یک مسیر منسجم و هماهنگ قرار دهد. البته مأموریت ما صرفاً اعزام تعدادی مبلغ به عراق نیست؛ نگاه حوزه به اربعین، نگاهی فراتر از یک مناسک چندروزه است. اربعین یک حرکت بزرگ تمدنی و یک ظرفیت کمنظیر برای معرفی معارف اهلبیت(ع)، تقویت وحدت امت اسلامی و ایجاد ارتباط میان ملتهاست.
بر همین اساس، تلاش کردیم تبلیغ اربعین را از حالت پراکنده و موردی خارج کنیم و برای آن یک شبکه منسجم تبلیغی شکل دهیم؛ شبکهای که هم از ظرفیت مبلغان زباندان استفاده کند و هم بتواند با مجموعههای دینی، فرهنگی و اجتماعی عراق ارتباط مستمر برقرار کند. در واقع، اربعین برای حوزه یک میدان مهم برای تحقق مأموریت بینالمللی و تمدنی است و مبلغان ما در این میدان، سفیران فرهنگی حوزههای علمیه هستند.
در این دوره چه تغییری در سازماندهی تبلیغ اربعین ایجاد شد و چه ابعادی پیدا کرد؟
یکی از اقدامات مهم، شناسایی دقیق نقاط تبلیغی و ایجاد هماهنگی با مجموعههای مردمی و مواکب عراقی بود. امسال حدود ۶۰۰ نقطه تبلیغی در ۱۳ مسیر و استان عراق شناسایی و مبلغان در این نقاط سازماندهی شدند. این کار حاصل مذاکرات و هماهنگی با مجموعههای مختلف مردمی در عراق بود تا هر مبلغ در یک نقطه مشخص، با میزبان مشخص و مأموریت روشن مستقر شود.
مبلغان چگونه انتخاب و برای حضور در چنین میدان گستردهای توانمند شدند؟ آیا صرفاً تسلط به زبان برای یک مبلغ بینالمللی کافی است؟
قطعاً تسلط زبانی به تنهایی کافی نیست. یک مبلغ بینالمللی باید علاوه بر زبان، با فرهنگ، مسائل اجتماعی، فضای فکری و اقتضائات جامعه مخاطب آشنا باشد و بتواند با مردم وارد گفتوگویی واقعی و اقناعی شود.
فرآیند اعزام از فراخوان و ثبتنام آغاز شد و پس از ارزیابی و مصاحبههای تخصصی، افراد واجد شرایط انتخاب شدند. سپس دورههای آموزشی و مهارتی برای آنان برگزار شد تا علاوه بر توانایی زبانی، با مسائل و اقتضائات تبلیغ در میدان اربعین آشنا شوند. ما معتقدیم اگر قرار است مبلغ حوزه در یک کشور دیگر حضور پیدا کند، باید هم از نظر علمی آماده باشد و هم از نظر مهارت ارتباطی و شناخت فرهنگی.
به همین دلیل، در سالهای اخیر تلاش کردهایم کیفیت را فدای کمیت نکنیم و اعزامها بر اساس نیاز واقعی میدان و توانایی مبلغ انجام شود. هدف ما این است که هر مبلغ بتواند در محل مأموریت خود، یک ارتباط مؤثر و ماندگار ایجاد کند.
تعامل با طرف عراقی تا چه اندازه در موفقیت این طرح نقش داشت و رایزنیهای پیش از اربعین چه دستاوردی برای شما داشت؟
یکی از مهمترین عوامل موفقیت، همین ارتباط و هماهنگی با طرف عراقی بود. ما تلاش کردیم از مدتها قبل از اربعین، با مسئولان، مجموعههای دینی و فرهنگی، مواکب، شیوخ عشایر و دیگر مجموعههای اثرگذار عراق ارتباط برقرار کنیم. این ارتباط صرفاً برای گرفتن مجوز یا تعیین محل استقرار مبلغ نبود، بلکه تلاش کردیم یک همکاری واقعی و دوطرفه شکل بگیرد.
در همین چارچوب، جلسات مشترکی با طرف عراقی برگزار و توافقهایی انجام شد و ظرفیت مسئولان و مجموعههای استانی عراق نیز برای ساماندهی فعالیت مبلغان به کار گرفته شد. در جریان حضور میدانی نیز با شیوخ و بزرگان مناطق مختلف، از جمله در عماره و استان المثنی، دیدارهایی داشتیم و درباره ظرفیتهای فرهنگی و تبلیغی اربعین گفتوگو کردیم.
برای ما بسیار مهم است که اربعین با محوریت مردم عراق و میزبانی کریمانه آنان پیش برود. حوزه نباید جایگزین این ظرفیت مردمی شود؛ بلکه باید در کنار مردم عراق قرار بگیرد و ظرفیت علمی و تبلیغی خود را در خدمت این حرکت قرار دهد.
در بازدیدهای میدانی از بصره، عماره و دیگر مناطق عراق، چه تفاوتی میان آنچه در ستاد برنامهریزی میشود و واقعیت میدان مشاهده کردید؟
یکی از ضرورتهای مهم این طرح، حضور مستقیم مسئولان در میدان و ارتباط نزدیک با مبلغان، میزبانان عراقی و مردم است. وقتی در بصره، عماره و دیگر مناطق عراق حضور پیدا میکنیم، از نزدیک در جریان روند فعالیتهای تبلیغی قرار میگیریم و با گفتوگو با مبلغان، مسئولان مواکب، میزبانان عراقی و زائران، نیازها و مسائل واقعی میدان را بهتر شناسایی میکنیم. این حضور میدانی کمک میکند تا تصمیمگیریها صرفاً بر اساس گزارشهای اداری و برنامهریزیهای ستادی نباشد، بلکه با واقعیتهای موجود در مسیرهای تبلیغی و شرایط مخاطبان هماهنگ شود.
گاهی یک مسئله در برنامهریزی ستادی بسیار ساده و قابل حل به نظر میرسد، اما در میدان، به دلیل تفاوتهای فرهنگی، شرایط جغرافیایی، تنوع مخاطبان یا اقتضائات خاص هر منطقه، ابعاد دیگری پیدا میکند. از سوی دیگر، گفتوگوی مستقیم با مردم و مبلغان به ما نشان میدهد که چه موضوعاتی برای مخاطبان اولویت دارد و مبلغ در هر منطقه با چه پرسشها، دغدغهها و چالشهایی مواجه است. بنابراین تلاش کردیم برنامههای تبلیغی را بر اساس واقعیتهای میدانی، ظرفیتهای موجود و نیازهای واقعی مخاطبان تنظیم کنیم تا فعالیت مبلغان از اثربخشی و عمق بیشتری برخوردار باشد.
مهمترین موضوعاتی که مردم عراق در گفتوگو با مبلغان مطرح میکردند چه بود؟ بخصوص با توجه به تحولات منطقه و مسئله فلسطین و مقاومت؟
یکی از ویژگیهای تبلیغ در اربعین این است که گفتوگوها لزوماً از یک موضوع مشخص شروع نمیشود. ممکن است یک زائر ابتدا درباره یک مسئله شرعی سؤال کند، اما گفتوگو به مسائل اعتقادی، اجتماعی یا حتی تحولات منطقه کشیده شود.
امسال با توجه به شرایط منطقه، جنگ غزه و شهادت شخصیتهای برجسته جریان مقاومت بهویژه قائد شهید امت، پرسشها و گفتوگوهای زیادی درباره مقاومت، فلسطین، جنایات رژیم صهیونیستی و آرمانهای شهدای مقاومت مطرح میشد. در چنین شرایطی، مبلغ باید بتواند ضمن پاسخگویی دقیق و مستند، چهره واقعی تحولات منطقه و منطق مقاومت را برای مخاطب تبیین کند.
با توجه به همزمانی این ایام با جنگ رمضان و حمله وحشیانه رژیمهای آمریکا و اسرائیل، تبلیغ در اربعین اهمیت و حساسیت بیشتری پیدا میکند. در چنین شرایطی، مبلغ باید ضمن تبیین معارف اسلام، جنایات علیه مردم مظلوم و بیدفاع را برای افکار عمومی روشن کند و نسبت به ریشههای این تجاوزها، حمایتهای سیاسی و نظامی آمریکا و اسرائیل و تلاش آنان برای تضعیف جبهه مقاومت روشنگری داشته باشد. اربعین در این مقطع، تنها عرصهای برای پاسخگویی به پرسشهای اعتقادی نیست؛ بلکه فرصتی مهم برای تبیین پیوند میان فرهنگ عاشورا، عدالتخواهی، دفاع از مظلوم و مقاومت در برابر سلطه و اشغالگری است. حضور مبلغان در این ایام میتواند به تقویت همدلی میان ملتهای مسلمان، افزایش آگاهی نسبت به تحولات منطقه و انتقال پیام ایستادگی و وحدت امت اسلامی کمک کند.
چرا مواکب را بهعنوان یکی از مهمترین نقاط تبلیغی انتخاب کردید و اساساً اثرگذاری مبلغان را چگونه ارزیابی میکنید؟
موکب برای ما فقط محل استراحت زائر نیست؛ یک فضای طبیعی برای ارتباط انسانی است. زائر وقتی در موکب استراحت میکند، فرصت بیشتری برای گفتوگو دارد و ارتباط مبلغ با او میتواند بسیار صمیمیتر و عمیقتر شکل بگیرد. از طرف دیگر، بسیاری از مردم عراق خودشان میزبان هستند و این مسئله فرصت بسیار خوبی برای ارتباط مستقیم با جامعه عراق ایجاد میکند.
در این فضا، مبلغ میتواند به پرسشهای شرعی پاسخ دهد، شبهات را برطرف کند، درباره معارف اهلبیت(ع) گفتوگو کند و در صورت نیاز، مشاوره و راهنمایی ارائه دهد. در واقع، ما تلاش کردیم مبلغ صرفاً سخنران نباشد؛ بلکه یک «همراه فرهنگی» برای مردم باشد.
یکی از نکات مهمی که در تجربه امسال به آن رسیدیم، این بود که وقتی مردم احساس کنند مبلغ برای گفتوگو و شنیدن دغدغههای آنان حضور پیدا کرده است، ارتباط بسیار عمیقتری شکل میگیرد. این همان نقطهای است که تبلیغ از انتقال یکطرفه پیام عبور میکند و به یک گفتوگوی واقعی تبدیل میشود.
اگر بخواهیم تجربه امسال را به یک الگوی پایدار تبدیل کنیم، مهمترین دستاورد و گام بعدی کمیته اربعین حوزه چه خواهد بود؟
مهمترین دستاورد، شکلگیری یک شبکه ارتباطی و تبلیغی میان حوزههای علمیه و ظرفیتهای مردمی، دینی و فرهنگی عراق است. ما نباید فعالیت خود را به چند روز اربعین محدود کنیم. اگر اربعین را یک حرکت تمدنی میدانیم، باید ارتباطات و دستاوردهای آن نیز استمرار داشته باشد.
از سوی دیگر، تجربه امسال به ما نشان داد که ظرفیت بسیار گستردهای برای تبلیغ بینالمللی وجود دارد؛ اما برای استفاده صحیح از این ظرفیت، باید از مرحله اعزام صرف عبور کنیم و به سمت تربیت مبلغ حرفهای، شناخت دقیق مخاطب، ارزیابی مستمر فعالیتها و ایجاد ارتباطات پایدار با مجموعههای عراقی حرکت کنیم.
اربعین میتواند یک مدرسه بزرگ برای تبلیغ بینالملل حوزه باشد؛ مدرسهای که در آن هم مبلغ تجربه کسب میکند، هم حوزه نیازهای واقعی مخاطبان را میشناسد و هم ارتباطات میان ملتها و مجموعههای دینی تقویت میشود. بنابراین هدف ما این است که هر دوره اربعین، علاوه بر یک عملیات تبلیغی موفق، یک گام رو به جلو برای تحقق مأموریت تمدنی حوزه و تقویت ارتباطات فرهنگی میان امت اسلامی باشد.
