شاید بتوان نشست عالیرتبه پاپ لئو چهاردهم با کاردینالها در ماه آینده را با سطری از ترانه مشهور جری رید در فیلم «اسموکی و بندیت» (۱۹۷۷) خلاصه کرد: «راه درازی در پیش داریم و زمانی کوتاه برای رسیدن.»
دربارهی کنسستوری (مجمع عمومی کاردینالها) فوقالعادهای که در پیش است، سخن بسیار گفته شده؛ چرا که این نخستین کنسستوری لئو از زمان انتخابش خواهد بود و انتظار میرود نقشهای راهبردی برای اولویتهای اصلی او ارائه دهد؛ آن هم در شرایطی که او کارهای باقیمانده از سلف خود را به پایان میرساند و بهطور کاملتری به اجرای دستورکار خود میپردازد. این نشست برای ۷ و ۸ ژانویه برنامهریزی شده است؛ یعنی یک روز پس از آنکه پاپ لئو رسماً «یوبیلِ امید» را با بستن درب مقدس در کلیسای سنت پتر در روز ۶ ژانویه (عید تجلی) به پایان میرساند.
بدون شک، این نشست به کاردینالها و جهانیان شناختی کلیدی از ذهنیت و اولویتهای پاپ جدید خواهد داد، اما میتواند برای کاردینالها نیز چالشبرانگیز باشد؛ چرا که آنها تنها دو روز فرصت دارند تا درباره برخی از بازترین و گستردهترین موضوعاتی که در سالهای اخیر مطرح شده، به بحث و تبادل نظر بپردازند. در نامهای کریسمسی خطاب به کاردینالها که در ۱۲ دسامبر (عید بانوی ما گوادالوپ) امضا شده و توسط کروکس (Crux) مشاهده گردیده است، پاپ لئو چهار محور اصلی بحث را برای این نشست دوروزه ترسیم کرده است که احتمالا تمرکز بر دو موضوع در هر روز خواهد بود.
بهطور مشخص، پاپ از کاردینالها خواسته است تا چندین متن تعلیمی (مجستریوم) و همچنین «برخی مضامین دارای اهمیت ویژه» را مطالعه و بر آنها تأمل کنند:
۱. بازخوانی ارشادیه رسولی پاپ فرانسیس در سال ۲۰۱۳ با عنوان Evangelii Gaudium (شادی انجیل): برای ایجاد انگیزهای نوین و شادمانه در بشارت انجیل.
۲. مطالعه عمیق قانون اساسی رسولی پاپ فرانسیس در سال ۲۰۲۲: که به اصلاح کوریای رم (دستگاه اداری واتیکان) تحت عنوان Praedicate Evangelium (بشارت انجیل را موعظه کنید) میپردازد، با توجه ویژه به «رابطه متقابل درونی که بین کلیسای جهانی و کلیسای خاص وجود دارد» (ماده ۴).
۳. سینود و سینودالیته (همنوردی): به عنوان ابزارهای همکاری مؤثر با پاپ رم در موضوعات دارای اهمیت عمده، برای خیر و صلاح کل کلیسا.
۴. لیتورژی (مناسک عبادی): تأمل دقیق الهیاتی، تاریخی و شبانی «تا سنت صحیح حفظ شود و در عین حال راه برای پیشرفت مشروع باز بماند» (شورای دوم واتیکان، قانون اساسی Sacrosanctum Concilium، بند ۲۳).
پاپ لئو در نامه خود – که به زبان ایتالیایی و با ترجمه انگلیسی جهت سهولت ارسال شده – به کاردینالها گفت که این کنسستوری «لحظهای از همبستگی و برادری، تأمل و اشتراکگذاری خواهد بود که هدف آن حمایت و مشاوره به پاپ در مسئولیت خطیر اداره کلیسای جهانی است.» اگر به آنچه پاپ لئو از زمان انتخابش گفته و انجام داده بنگریم، هیچیک از موضوعات بحث در این کنسستوری نباید تعجبآور باشد.
لئو در روز انتخاب خود در ۸ مه نشان داد که قصد دارد مسیر سینودالیته سلف خود را دنبال کند و گفت: «ما میخواهیم یک کلیسای سینودال باشیم، کلیسایی که رو به جلو حرکت میکند» و با هم به دنبال صلح است و به فقرا و رنجدیدگان نزدیک است. او در دیدار ۱۰ مه با کاردینالها، تنها دو روز پس از انتخابش، به Evangelii Gaudium به عنوان طرحی «استادانه» از مسیری که کلیسا از زمان شورای دوم واتیکان (۱۹۶۲-۱۹۶۵) در پیش گرفته اشاره کرد؛ مسیری که گفت احساس میکند فراخوانده شده تا آن را ادامه دهد.
به همین ترتیب، او در مصاحبه اختصاصی خود با من برای بیوگرافی اخیرش با عنوان «لئو چهاردهم: شهروند جهان، مبلغ قرن بیست و یکم»، برخی از عناصر دستورکار سینودالیته پاپ فرانسیس را به عنوان «یک چشمانداز پیامبرانه واقعی برای کلیسای امروز و فردا» تحسین کرد. در مصاحبه ما، او همچنین به بحثهای لیتورژی (عبادی) اشاره کرد، بهویژه اختلاف درونسازمانی بر سر محدودیتهایی که پاپ فرانسیس بر «میسای سنتی لاتین» اعمال کرده بود، و گفت که او پیشتر دیدارهایی را با گروههای مختلف درباره این موضوع آغاز کرده است.
تاکنون پوشش خبری کنسستوری پیش رو تمایل داشته که نکات گستردهتر Evangelii Gaudium، Praedicate Evangelium و سینودالیته را نادیده بگیرد و تقریباً به طور کامل در بحثی درباره لیتورژی سنتی محصور شده است. پوشیده نیست که لئو از زمان انتخابش، درخواستهای بیشمار و فشارهای قابلتوجهی از سوی گروهها و افراد مختلف دریافت کرده تا دوباره دسترسی به میسای سنتی را گسترش دهد. لئو در مصاحبه با ما با اشاره به «جنگهای لیتورژی» جاری در کاتولیسیسم جهانی گفت: «مردم همیشه میگویند “میسای لاتین”. خب، شما همین الان هم میتوانید میسا را به زبان لاتین برگزار کنید. اگر بر اساس آیین شورای دوم واتیکان باشد، مشکلی نیست.»
او گفت: «بدیهی است که بین میسای تریدنتین (Tridentine) و میسای شورای دوم واتیکان (میسای پولس ششم)، من مطمئن نیستم کار به کجا خواهد کشید. این مسئله آشکارا بسیار پیچیده است.» او ابراز تأسف کرد که «مردم از لیتورژی به عنوان بهانهای برای پیشبرد موضوعات دیگر استفاده کردهاند. این تبدیل به یک ابزار سیاسی شده و بسیار مایه تأسف است.» لئو بخشی از تقصیر را متوجه سوءاستفادهها از آیین Novus Ordo (نظم نوین) پس از شورای دوم واتیکان دانست، اما همچنین از افراطگرایی در مقاومتها گله کرد و خاطرنشان ساخت که این موضوع «آنقدر قطبی شده که مردم حاضر نیستند به حرف یکدیگر گوش دهند.»
او گفت: «ما دچار قطبیسازی شدهایم، به طوری که به جای اینکه بتوانیم بگوییم “خب، اگر ما لیتورژی شورای دوم واتیکان را به روشی صحیح جشن بگیریم، آیا واقعاً تفاوت زیادی بین این تجربه و آن تجربه میبینید؟”، درگیر تقابل شدهایم.» در مورد آنچه لئو قصد انجامش را دارد، او در مصاحبه ما به صراحت گفت که طرح خاصی برای نحوه مدیریت بحث بر سر میسای لاتین سنتی ندارد، اما با رویکرد «سینودالیته» به این موضوع نزدیک خواهد شد؛ یعنی نشستن و شنیدن نظرات همه طرفها.
این تمرینِ شنیدن – درباره لیتورژی و فراتر از آن – دقیقاً همان چیزی است که لئو قصد دارد در طول کنسستوری آینده انجام دهد تا به وعده خود مبنی بر رفتار با مجمع کاردینالها به عنوان همکاران و مشاوران نزدیک خود در بررسی مسائل مهم روز عمل کند. در دیدار ۱۰ مه با کاردینالها پس از انتخابش، لئو گفت که میخواهد «نوعی گفتوگو برگزار کند… تا نصایح، پیشنهادات، طرحها و موارد ملموسی را که پیشتر در روزهای منتهی به کونکلاو (انجمن انتخاب پاپ) مورد بحث قرار گرفته بود، بشنود.»
او کاردینالها را «نزدیکترین همکاران پاپ» خواند و گفت این منبع آرامش اوست «در پذیرش یوغی که به وضوح فراتر از تواناییهای محدود من است، همانطور که برای هر یک از ما چنین میبود.» او گفت: «حضور شما به من یادآوری میکند که خداوندی که این مأموریت را به من سپرد، مرا در تحمل مسئولیت آن تنها نخواهد گذاشت. من پیش از هر چیز میدانم که همیشه میتوانم روی کمک او حساب کنم.» نخستین کنسستوری لئو، اولین تمرین او در طلب کمک و یاری از کاردینالهاست تا در حالی که سال یوبیل و بسیاری از پروژهها و پیشنهادات باقیمانده روی میزش را به پایان رسانده، مسیری را که باید در آغاز حکمرانی جدیتر خود در پیش گیرد، ارزیابی کند.
فراتر از اختلافات لیتورژیک جاری، لئو پیشتر در دیدار ۱۰ مه با کاردینالها، گوشهای از دستورکار خود برای کنسستوری را آشکار کرد و به آنها گفت که میخواهد آنها تعهد کامل خود را به مسیری که در پی شورای دوم واتیکان در پیش گرفته شده، تجدید کنند. او گفت: «پاپ فرانسیس این مسیر را استادانه و به طور ملموس در ارشادیه رسولی Evangelii Gaudium تبیین کرد» و بر آنچه چندین «نکته بنیادین» این سند نامید، تأکید ورزید.
به گفته او، این نکات عبارتند از:
• بازگشت به اولویت مسیح در بشارت
• تغییر جهت میسیونری (تبلیغی) کل جامعه مسیحی
• رشد در مشارکت جمعی و سینودالیته
• توجه به sensus fidei (حس ایمان)، بهویژه در اصیلترین و فراگیرترین اشکال آن، مانند تقوای عامیانه
• مراقبت عاشقانه از کوچکترینها و طردشدگان
• گفتوگوی شجاعانه و توأم با اعتماد با جهان معاصر در اجزا و واقعیتهای گوناگون آن
او گفت: «اینها اصول انجیلی هستند که همواره الهامبخش و راهنمای زندگی و فعالیت خانوادهی خداوند بودهاند. در این ارزشها، چهرهی رحیم پدر آشکار شده و همچنان در پسرِ متجسد او آشکار میشود؛ امیدی نهایی برای همه کسانی که خالصانه جویای حقیقت، عدالت، صلح و برادری هستند.» بازخوانی دقیق این نکات میتواند نمایی از جهتی که بحث کاردینالها در ژانویه ممکن است به خود بگیرد، ارائه دهد. پاپ لئو پیش از این نخستین نامه رسولی خود با عنوان Dilexi te (تو را دوست داشتم) را درباره فقر منتشر کرده و بارها نابرابریهای درآمدی را محکوم کرده و بر ضرورت تعامل با دنیای فناوریهای بزرگ (Big Tech) و هوش مصنوعی اصرار ورزیده است.
او در مصاحبه به صراحت بیان کرد که نقش خود را حل مشکلات جهان نمیبیند، بلکه تشویق مسیحیان در ایمانشان و بشارت شادمانهی انجیل میداند. لئو همچنین گفت که قصد دارد برخی از اصلاحات فرانسیس در Praedicate Evangelium را ادامه دهد، بهویژه در جهت همکاری بیشتر کوریای رم در سطح بیندیکاستری (بینوزارتخانهای)، و اینکه او تأمل درباره نقش کنفرانسهای اسقفان و اقتدار سلسلهمراتبی در یک کلیسای سینودال را ادامه خواهد داد. او در مصاحبه ما سینودالیته را اینگونه تعریف کرد: «یک نگرش، یک گشودگی، یک تمایل به فهمیدن. وقتی از کلیسا صحبت میکنیم، این بدان معناست که تکتک اعضای کلیسا صدایی دارند و نقشی برای ایفا کردن از طریق دعا، تأمل… گفتوگو و احترام به یکدیگر.»
بنابراین، ناظران باید در ۷ ژانویه منتظر چیزی فراتر از بحث درباره لیتورژی باشند. اگرچه لیتورژی یکی از عوامل بحث خواهد بود، اما تصویر بزرگتر و احتمالا بسیار مهمتر، بحث بر سر هویت کلیسا و کوریای رم و چگونگی انتقال مؤثرتر پیام انجیل در میان چالشهای مدرن خواهد بود. اینها مسائلی هستند که پاپ فرانسیس بحث درباره آنها را در طول «سینود اسقفان درباره سینودالیته» گشود و اکنون لئو با شیوه و رویکرد خاص خود به آنها میپردازد.
در حال حاضر مشخص نیست چه تعداد کاردینال در این نشست دوروزه شرکت خواهند کرد و فرمت بحث چگونه خواهد بود، اما یک چیز روشن است: کاردینالها و لئو حرفهای زیادی برای گفتن و زمان محدودی برای انجام آن دارند. با توجه به دستورکار گسترده و زمان اندک برای تأمل جمعی، بعید است که تصمیمات عمدهای از دل بحثهای ژانویه بیرون بیاید، اما لئو قطعاً با دیدگاههای فراوانی از این نشست خارج خواهد شد که او را در تصمیماتی که در نهایت اتخاذ خواهد کرد، راهنمایی میکند.[1]
[1] cruxnow.com/vatican/2025/12/pope-leos-first-consistory-to-be-both-a-landmark-and-a-challenge
