پاپ لئو چهاردهم، کمتر از هفت ماه پس از آغاز پاپی خود و بهعنوان نخستین پاپ اهل ایالات متحده، در روز شکرگزاری راهی نخستین سفر خارجیاش شد؛ سفری ششروزه به ترکیه و لبنان.
همواره انتخاب نخستین مقصد خارجی پاپ بهمثابه نشانهای از جهتگیریهای کلان و اولویتهای راهبردی او در عرصه جهانی مورد توجه قرار میگیرد. بسیاری انتظار داشتند پاپ جدید به ایالات متحده، زادگاهش؛ پرو، جایی که دو دهه در آن خدمت کرده و تابعیتش را گرفته؛ یا الجزایر، زادگاه سنت آگوستین، سفر کند.
اما انتخاب او منطقهای است درگیر جنگها و شکافهای عمیق مذهبی؛ منطقهای که سفر به آن یکی از نخستین آزمونهای جدی دیپلماسی و ژئوپلیتیک دوران او محسوب میشود. او در این سفر با رهبران مذهبی درون و بیرون کلیسا، و همچنین با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، و ژوزف عون، رئیسجمهور لبنان دیدار خواهد کرد. همچنین با حضور در بیمارستانها و برگزاری آیین عشای ربانی در استانبول و بندر بیروت، که در انفجار ۲۰۲۰ آسیب جدی دید، پیام همبستگی و امید را به مؤمنان منتقل خواهد کرد.
از نظر تاریخی نیز این انتخاب پرمعناست؛ چرا که این منطقه زادگاه و کانون نخستین گسترش مسیحیت بوده است. استانبول، قسطنطنیه سابق، بیش از هزار سال پایتخت امپراتوریهای روم و بیزانس و مرکز یکی از مهمترین شکافهای دیرینه میان کاتولیکها و ارتدوکسها بوده است. سفر پاپ به این شهر نمادی از تمایل او برای احیای گفتوگو و ایجاد پل میان سنتهای گوناگون مسیحی است.
فیونا مککالوم گینی، پژوهشگر مسیحیت خاورمیانه، میگوید: «این منطقه تنها گذشته مسیحیت نیست؛ اکنون آن است، و بسیاری امیدوارند آینده آن نیز باشد.»
در سطحی وسیعتر، این سفر حامل تأکید دوباره پاپ بر پیام صلح است؛ پیامی که از نخستین سخنرانی عمومیاش در ماه مه بر آن پافشاری داشت. با توجه به شکنندهبودن آتشبس در غزه و تنشهای اخیر در مرزهای لبنان، تحلیلگران معتقدند سخنان او با دقتی ویژه در جهان اسلام و اسرائیل دنبال خواهد شد.
چرا ترکیه؟
تا حد زیادی، ترکیه انتخابی پیشبینیپذیر بود. هرچند شمار کاتولیکها در این کشور اندک است، اما پاپ فرانسیس قصد داشت پیش از بیماریاش به ترکیه سفر کند تا ۱۷۰۰مین سالگرد شورای جهانی اول نیکیه را گرامی دارد؛ شورایی که در سال ۳۲۵ میلادی در نیکیه باستان، ایزنیک امروزی، برگزار شد و اعتقادنامهای را تدوین کرد که هنوز هم اغلب مسیحیان جهان هر یکشنبه آن را تلاوت میکنند.
دیوید مکسول، استاد الهیات نظاممند، این اعتقادنامه را «فراگیرترین بیانیه ایمانی در سراسر مسیحیت، خارج از کتاب مقدس» توصیف میکند.
گرامیداشت این رویداد، برای پاپ لئو، راهی برای تأکید بر نزدیکی بیشتر میان شاخههای مختلف مسیحیت است. او در نامه رسولی روز یکشنبه نوشت که این شورا «مدلی از وحدت حقیقی در دل تنوع مشروع» ارائه میدهد.
شکاف میان کاتولیکها و ارتدوکسها حدود یک هزار سال پیش آغاز شد و تلاشهای واتیکان برای ترمیم آن تنها از دهه ۱۹۶۰ شدت گرفت.
کیمبرلی بلچر، استاد دانشگاه نوتردام، میگوید: «به اعتقادنامه نیکیه بهعنوان یکی از مهمترین عناصر وحدتبخش مسیحیت نگاه میکنیم.»
با توجه به اکثریت مسلمان ترکیه، سفر پاپ بُعد دیگری نیز دارد: گشودن مسیر جدیدی برای گفتوگو با جهان اسلام. دیدار با اردوغان همچنین فرصتی برای مدیریت پیامدهای تصمیم بحثبرانگیز او درباره تبدیل مجدد ایاصوفیه به مسجد است.
چرا لبنان؟
پاپ فرانسیس بارها از تمایل خود برای سفر به لبنان سخن گفته بود، اما این سفر هرگز عملی نشد. پاپ لئو چهاردهم اکنون نخستین پاپی است که پس از سفر پاپ بندیکت شانزدهم در سال ۲۰۱۲، در بحبوحه جنگ داخلی سوریه، وارد لبنان میشود.
انتخاب لبنان نشاندهنده حمایت مستقیم از جامعه مارونیهاست؛ بزرگترین جامعه کاتولیک خاورمیانه که طی دهههای اخیر بهدلیل مهاجرت گسترده کاهش یافته است. بازدید از بندر بیروت نیز پیام همراهی با ملتی است که هنوز از پیامدهای فاجعه انفجار ۲۰۲۰ رنج میبرد.
مقامات محلی معتقدند پاپ در دیدار با رهبران سیاسی (از جمله ژوزف عون، رئیسجمهور مارونی؛ نواف سلام، نخستوزیر سنی؛ و نبیه بری، رئیس مجلس و چهره شاخص جامعه شیعه) از طرح پیامهای سیاسی صریح، مانند درخواست برای خلع سلاح حزبالله، خودداری خواهد کرد.
با این حال، حضور او، درست یک سال پس از پایان جنگ ۲۰۲۴ میان لبنان و اسرائیل، حامل پیامی ضمنی برای حفظ ثبات، کنترل تنشها و تقویت آتشبس شکننده است.[1]
[1] https://www.nytimes.com/2025/11/26/world/middleeast/pope-leo-trip-turkey-lebanon.html
