عثمان الخمیس از شیوخ سرشناس سلفی کویت با حضور در پادکست «مسار» که همزمان با آغاز ماه رمضان در یوتیوب منتشر شده، جنجال گستردهای به راه انداخت و به شدت جنبش حماس را مورد حمله قرار داد.
الخمیس از کسانی که با مردم غزه همدردی ندارند خواست میان مردم غزه و جنبش حماس تفاوت قائل شوند. او گفت: «حماس یک گروه سیاسی و از نظر من منحرف است و خود را به آغوش ایران انداخته و مسیر اشتباهی را دنبال کرده است.»
او افزود: «با اینکه حماس منحرف است اما در عین حال مسلمان است و در برابر دشمن فاسد و کافر قرار دارد، بنابراین هر چند که منحرف باشد ما باید از آن حمایت کنیم.»
الخمیس در این پادکست که قبل از آتش بس غزه ضبط شده بود، گفت: «اما اکنون وقت حسابکشی نیست شاید پس از پایان جنگ ما تلاش کنیم این گروه یا حزب را از بین ببریم، چون بسیار مفسد است.»
اظهارات الخمیس درباره حماس جنجال بسیاری به پا کرد و فعالان اظهار کردند که جسارت او در انتقاد از مقاومت در حالی است که در برابر مواضع رسمی کشورهای عربی در قبال حمله به غزه کاملاً سکوت کرده است.
جالب اینجاست که الخمیس در ابتدای حمله رژیم صهیونیستی به غزه به شدت از مقاومت حمایت کرده بود.
با این حال این شیخ سلفی کویتی علیرغم موج انتقادات چند روز بعد نیز مجدداً اظهارات مشابهی بیان کرد. الخمیس این بار با حضور در برنامه «مسرح الحیاة» روزنامه «الرأی» گفت: حماس یک گروه اخوانی است اما خیلی از مسیر منحرف شده به ویژه که دست در دست ایران گذاشته است؛ با این همه آنها مسلمان و در عین حال منحرف هستند.
الخمیس همچنین با مخالفت قاطع با عادیسازی با رژیم صهیونیستی گفت: رضایت دادن به آنچه از سرزمین فلسطین جدا شده، قطعا جایز نیست.
واکنشها
این سخنان، جنجال زیادی را در فضای مجازی بهویژه در ایکس عربی به وجود آورد. بسیاری از کاربران از جمله حسابهای حامی اسلامگرایان نسبت به سخنان الخمیس واکنش منفی بسیاری نشان دادند. برای مثال، دکتر عبدالله العمادی، از شخصیتهای برجسته رسانهای قطر، پاسخ تندی به الخمیس داد.[1] العمادی، عثمان الخمیس را فردی بدون سواد سیاسی و باقیمانده تفکر متعصب سلفیت دانسته که مانند علمای جامیه و مدخلی، هر فرد و گروه و اندیشهای را که به اخوان المسلمین مربوط باشد به کلی رد میکند و بدین شکل، باعث بروز تنش و فتنه در میان مردم میشود.
پس از انتشار این اظهارات جنجالی، ادی کوهن، روزنامهنگار صهیونیست، با انتشار پستی در صفحه ایکس خود از عثمان الخمیس حمایت کرد و نوشت: همه ما دکتر الخمیس هستیم.[2]
حمایت کوهن از الخمیس، موج شدیدتری از انتقادات را علیه این شیخ سلفی برانگیخت و کاربران همسویی نگاه او با نگاه صهیوینستی-غربی را نکوهش کردند. این واکنش ادی کوهن و البته اظهارات الخمیس زمانی جالبتر میشوند که نگاهی به نظرات پیشین این دو بیندازیم. در دسامبر ۲۰۲۲، الخمیس در یک سخنرانی، یهود و نصاری را بدترین کفار و در پایینترین درجه جهنم معرفی کرده بود. این سخنان وی واکنش بسیار تند کوهن را به همراه داشت؛ کوهن که امروز تمام قد در حمایت از الخمیس ایستاده، سه سال قبل در صفحه خود وی را سگ ولگردی خطاب کرده و از فعالان مجازی شماره و آدرس او را خواسته بود.
در ادامه واکنشها، برخی کاربران نیز الخمیس را با شیخ احمد الخلیلی، مفتی اعظم اباضی عمان مقایسه کردند و مواضع محکم الخلیلی در حمایت از حماس، غزه و آرمان فلسطین را ستودند.
عقبنشینی
پس از افزایش انتقادها از دیدگاههای عثمان الخمیس، وی در اظهارنظری دیگر حرفهای خود را پس گرفته و گفت: «یادم نمیآید که گفته باشم حماس باید نابود شود و هدفم این نبود؛ به همین خاطر از مرکزی که مصاحبه را منتشر کرده بود خواستم آن را حذف کند.»
وی افزود: «من نمیتوانم این مجاهدان را زیر سوال ببرم. ما با آنها هستیم و از آنها حمایت میکنیم و در حمایت از آنها کوتاهی کردهایم.»
مفتی کویتی در ادامه سخنان توجیهی خود با اشاره به اینکه «نباید حماس را به عنوان یک جنبش سیاسی با نیروهای میدانی و بقیه نیروهای مقاومت یکی دانست»، افزود: «انتقاد من از عملکرد سیاسی این جنبش بود نه آنچه در میدان انجام میدهد.»
الخمیس تصریح کرد: «مجاهدون خط قرمز هستند اما من درباره رفتارها و توجهیات جنبش حماس صحبت میکنم و قبلا و امروز به صورت سری آنها را نصیحت کردهام.»[3]
ملاحظه: عثمان الخمیس شاگرد بنباز و ابنعثیمین وهابی و مواضع ضدشیعی و ضدحماس او مشهور است. او که تحصیلکرده دانشگاه اسلامی محمد بنسعود ریاض بوده، تا پیش از این، از معدود علمای سلفی به شمار میآمد که به استقلال اندیشه معروف بوده و گفته میشد مانند علمای موسوم به مدخلی، تحت تاثیر مواضع سیاسی حاکمان عرب قرار نگرفته است. اما مواضع وی در یکی دو سال اخیر، این گزاره را با چالشی جدی مواجه کرده است.
از جمله سخنان وی که او را به عنوان عالمی برای توجیه تصمیمات حاکمان معرفی نمود، تلاش او برای توجیه تمایل پادشاه بحرین به عادیسازی روابط دیپلماتیک با ایران بود. پس از ابراز این تمایل از سوی دولت بحرین، گروههای ضدشیعی و ضدایرانی، از این تصمیم حمد بنعیسی آلخلیفه انتقاد کردند. در پی این اعتراضات، الخمیس به بحرین سفر کرده و بسیاری معتقد بودند هدف از این سفر، تاثیرگذاری وی بر افکار عمومی اهل سنت برای توجیه برقراری ارتباط با ایران است؛ آن هم از سوی واعظی که رویکرد ضدشیعی و ضدایرانیاش بر کسی پوشیده نبوده است. او در ویدیوی کوتاهی در طی این سفر، بر اطاعت از حاکم و ولی امر مسلمین تاکید کرده و اطاعتپذیری را از اهم توصیههای رسول خدا(صلوت الله علیه و آله) معرفی نمود.
مواضع اخیر عثمان خمیس باعث شده بسیاری وی را متهم به پیوستن به جرگه جامیه نمایند. برخی دیگر از کاربران با اشاره به سوابق دیگر علمای وهابی جامیگری را جزئی از ساختار تفکر وهابی توصیف کردند که در سطوح و درجات متفاوتی به توجیه رفتار حاکم و مشروعیت بخشیدن به آن یا سکوت در برابر اعمال غیر شرعی و ضد دینی سلطان منتهی میشود.
[1] x.com/EdyCohen/status/1896141387835613497
[2] x.com/EdyCohen/status/1896141387835613497
[3] fa.shafaqna.com/news/2000361
