موج تازه محاکمات و احکام سنگین در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، بهویژه بحرین و کویت، پرسش مهمی را درباره شکاف میان حکومتهای این منطقه و جوامع آنها مطرح کرده است: چرا ابراز همدلی با ایران، حمایت از مقاومت یا حتی انتشار اخبار مربوط به جنگ، در برخی از این کشورها به مسئلهای امنیتی و مستوجب مجازاتهای سنگین تبدیل شده است؟
دو جنگ اخیر علیه ایران، این شکاف را بیش از گذشته آشکار کرد. در جنگ ۱۲روزه و سپس جنگ اخیر آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، دولتهای عربی منطقه با وضعیتی دشوار روبهرو شدند. آنها از یک سو میزبان پایگاهها و تأسیسات نظامی آمریکا هستند؛ از سوی دیگر، اکثریت افکار عمومی آنها نسبت به مقاومت و مقابله با رژیم صهیونی احساس همبستگی نشان میدهند.
این دوگانگی برای حکومتهایی که امنیت خود را به آمریکا گره زدهاند، به یک چالش جدی تبدیل شده است. در حالی که واشنگتن و تلآویو درگیر جنگ با ایران بودند، شماری از شهروندان کشورهای عربی نهتنها از مواضع ضدآمریکایی و ضداسرائیلی حمایت کردند، بلکه در شبکههای اجتماعی نیز همدلی خود را با ایران ابراز کردند. این رفتارها در موارد متعددی با واکنش قضایی و امنیتی روبهرو شد.
بر اساس گزارش خردادماه عفو بینالملل، دولتهای شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس ــ بحرین، کویت، امارات، قطر، عربستان سعودی و عمان ــ در مجموع بیش از هزار نفر را در ارتباط با انتشار محتوای جنگی یا بیان دیدگاه درباره جنگ بازداشت کردهاند. حتی ابراز سوگواری پس از شهادت رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز مورد پیگرد امنیتی قرار گرفته است!
این برخوردها در بحرین ابعاد گستردهتری دارد. امروز دادگاه عالی کیفری بحرین ۶۹ نفر را در پروندهای با اتهام تشکیل و اداره گروهی مرتبط با سپاه پاسداران محکوم کرد. ۶۴ نفر از آنان به حبس ابد و پنج نفر به ۱۵ سال زندان محکوم شدند. ۶۰ نفر از محکومان از روحانیون هستند. در میان محکومان به حبس ابد، نام آیتالله شیخ عیسی قاسم، رهبر معنوی شیعیان بحرین، نیز دیده میشود.
کویت نیز در ماههای اخیر احکام کمسابقهای صادر کرده است. در چهارم آبان، دادگاه امنیتی این کشور سه نفر را به اعدام و هشت نفر دیگر را به پنج سال زندان محکوم کرد. علاوه بر این پرونده، در اردیبهشت هم دادگاه امنیت این کشور از میان ۲۰۴ متهم در پروندههای مرتبط با محتوای جنگی و اتهاماتی مانند ابراز همدلی با ایران، ۲۳ نفر را به سه سال زندان، یک نفر را به پنج سال و یک نفر را به ۱۰ سال زندان محکوم کرد.
وقتی ابراز همدلی با مردم یک کشور یا مخالفت با جنایتهای آمریکا و رژیم اسرائیل میتواند به پرونده امنیتی و احکام سنگین منجر شود، پرسش درباره انگیزه این برخوردها اجتنابناپذیر است.
ریشه این وضعیت را باید در تناقض سیاست خارجی و واقعیت اجتماعی این کشورها جستوجو کرد. بسیاری از حکومتهای منطقه وابسته و میزبان زیرساختهای نظامی آمریکا هستند. در جریان جنگ جاری، بحرین، کویت، عربستان سعودی و امارات حمایت پایگاهی یا تدارکاتی در اختیار نیروهای آمریکایی قرار دادند و از قلمرو یا حریم هوایی آنها در عملیات نظامی علیه ایران استفاده شد.
دولتهای منطقه نمیتوانند انتظار داشته باشند که مردمشان در برابر جنگ، اشغال و کشتار در فلسطین و حمله به ایران بیتفاوت بمانند، اما همزمان از آنها بخواهند درباره نقش پایگاههای خارجی و همکاریهای نظامی دولتهایشان سکوت کنند. حمایت از فلسطین و مخالفت با جنایتهای رژیم اسرائیل در افکار عمومی مردم مسلمان منطقه ریشهای عمیق دارد و با برخوردهای امنیتی از میان نمیرود.
محاکمه روحانیون، زندانی کردن شهروندان به دلیل ابراز همدلی و صدور احکام سنگین با اتهامات اثباتنشده در فضای عمومی، ممکن است در کوتاهمدت رعب ایجاد کند، اما در بلندمدت فاصله میان ساختار قدرت و جامعه را افزایش میدهد و به وابستگی بیشتر منجر میشود؛ چرخهای باطل که هر قدر زمان بگذرد، خروج از آن سختتر و پرهزینهتر میشود.
همانطور که آیتالله شیخ عیسی قاسم تأکید کرده است، این احکام، «نهتنها موجب تضعیف مردم نمیشود، بلکه انگیزه آنان را برای ادامه مبارزه در راه اسلام، آزادی، کرامت و دستیابی کامل به حقوقشان افزایش میدهد.»











