بیش از چهار دهه حضور در عرصههای مختلف سیاست، از نمایندگی اسرائیل در سازمان ملل متحد و عضویت در کنست گرفته تا قرار گرفتن در رأس شش کابینه، از بنیامین نتانیاهو یکی از قدرتمندترین و تأثیرگذارترین چهرههای تاریخ سیاسی اسرائیل ساخته است.
بااینحال، تحولات سه سال گذشته، بهویژه پس از عملیات «طوفانالاقصی»، آینده سیاسی او را بیش از هر زمان دیگری با چالش مواجه کرده است.
اما پرسش اصلی این مقاله اینجاست که:«آیا کنار رفتن نتانیاهو از قدرت، به معنای تغییر در راهبردهای کلان امنیتی اسرائیل خواهد بود؟»
برای پاسخ به این پرسش، باید نگاهی به مهمترین اقدامات و دستاوردهای سیاسی او در سه سال گذشته انداخت.
هفتم اکتبر ۲۰۲۳ برای نتانیاهو یک شکست تمامعیار امنیتی بود؛ شکستی فراتر از یک ناکامی اطلاعاتی و نظامی، که ضربهای حیثیتی به چهره سیاستمداری که همواره امنیت را مهمترین شعار و نقطه قوت خود معرفی کرده بود.
اما واکنش او به این شکست، آغاز یکی از ویرانگرترین جنگهای تاریخ معاصر منطقه بود. جنگی که تصاویر کشتار غیرنظامیان، ویرانی گسترده و رنج مردم غزه را روزانه و در برابر چشم میلیونها نفر در سراسر جهان قرار داد و اتهامهای سنگینی درباره ارتکاب جنایات جنگی و نسلکشی را متوجه اسرائیل کرد. او اولین نسلکشی تاریخ در برابر رسانههای دنیا را انجام داده بود.
شاید بتوان گفت یکی از اهدافی که نتانیاهو در پس این حملات به دنبال آن بود، پایان چشمانداز تشکیل کشور مستقل فلسطین در میان سیاستمداران و جامعه اسرائیل بود.
عملیات نظامی گسترده در غزه، کشته شدن دهها هزار فلسطینی و تخریب تقریبا تمامی زیرساختهای حیاتی این منطقه، در کنار تداوم سیاست شهرکسازی در کرانه باختری، اقداماتی بودند که نتانیاهو در راستای تحقق اهداف خود اجرا کرد.
در این میان، ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی، و بتسالل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، از مهمترین چهرههای تندرو کابینه او بودند. سیاستمدارانی که با حمایت از گسترش شهرکسازی و تشدید فشار بر فلسطینیان، نقشی مؤثر در پیشبرد این رویکرد ایفا کردهاند.
نتیجه آنکه امروز ایده تشکیل کشور مستقل فلسطین، امروز بیش از گذشته در کشوهای پایینتر میز نخستوزیر قرار گرفته و تحقق آن با موانعی جدیتر روبهرو شده است. موضوعی که میتواند دامنه انتخابهای نخستوزیر بعدی را نیز محدود کند.
در این میان، نه بحرانهای داخلی، از مناقشه بر سر خدمت سربازی یهودیان حریدی گرفته تا پروندههای فساد مالی و اتهام سوءاستفاده از قدرت، و نه فشارهای حقوقی بینالمللی، از جمله صدور حکم بازداشت نتانیاهو از سوی دیوان کیفری بینالمللی به اتهام جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت، نتوانستهاند او را از پیگیری اهداف سیاسی و امنیتی خود بازدارند.
اما فلسطین تنها عرصهای نیست که نتانیاهو کوشیده قواعد بازی را در آن تغییر دهد.
«میتوان فرض کرد که ظرف سه تا پنج سال، ایران به توانایی مستقل برای توسعه و تولید بمب هستهای دست خواهد یافت.»
آنچه خواندید، بخشی از سخنان نتانیاهو است؛ نه در سال ۲۰۲۶ و در جمع هوادارانش، بلکه در سال ۱۹۹۲، زمانی که بهعنوان نماینده حزب لیکود در کنست سخن میگفت.
نتانیاهو از نخستین سالهای فعالیت جدی سیاسی خود، ایران را یکی از اصلیترین تهدیدهای موجودیتی اسرائیل معرفی میکرد و درباره دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای هشدار میداد.
در واقع، برجستهسازی تهدید هستهای ایران، بیش از سه دهه است که یکی از محورهای ثابت گفتمان سیاسی او به شمار میرود؛ گفتمانی که در مقاطع مختلف، مبنای توجیه فشارهای دیپلماتیک، تحریمهای اقتصادی و تهدید به اقدام نظامی قرار گرفته است.
اکنون، پس از گذشت بیش از سی سال از آن سخنرانی، نتانیاهو توانسته جنگ مستقیم با ایران را از یک سناریوی پرمخاطره و بحثبرانگیز، به یکی از گزینههای جدی در محاسبات امنیتی اسرائیل تبدیل کند.
این تغییر را میتوان در بخشی از افکار عمومی اسرائیل نیز مشاهده کرد؛ جایی که حمایت قابلتوجه از اقدام نظامی علیه ایران، نشان میدهد مناقشه بر سر ضرورت، زمانبندی و چگونگی چنین رویاروییهایی به یکی از مسائل اصلی فضای سیاسی و امنیتی اسرائیل تبدیل شده است.











